KISHKINDHA: THE SACRED VANARA KINGDOM OF TRETA YUGA & THE BIRTH PLACE OF SRI HANUMAN

Kishkindha Nagara Samrajya in the Holy Pampa Kshetra — The Capital of Kishkindha Nagara Samrajya in Pampa Kshetra — The Divine Birthplace of Lord Sri Hanuman Ji and the Sacred Realm of the Vanaras – The Divine Land of Vanara’s Kingdom of Vanara’s Sri Jambavanta, Sri Kesari, Vali, Sugreeva, Anjanidevi, Tara, Sri Hanuman Ji, Sri Angada, Nala and Neela

Kishkindha Kshetra : Among the sacred places of the southern region of India, Pampa Kshetra has been renowned as a supremely holy pilgrimage centre for 31 crore years. Within this sacred Pampa Kshetra lies Kishkindha, situated on the northern bank of the Tungabhadra River, surrounded by numerous mountains such as Hemakuta, Rishyamukha and Matanga, Malyavanta, Anjanadri along with Pampa Sarovara and, most importantly, its 41 sacred lake-tirthas.

Kishkindha was the great kingdom of the Vanaras. By the divine grace of Parameshwara Sri Virupaksha (Lord Shiva), Sri Ramachandra, Surya Deva (the Sun God), Goddss Bhuvaneshwari, Kalabhairava, Sapta Rushi’s Yaksha, Kinnera, Kimpurusha’s and Vayu Deva (the God of Wind), the glory and sanctity of this sacred land continue to remain alive even today.

Even now, the same ancient 31-crore-year-old Pampa Kshetra preserves, before our very eyes, the living traces and sacred remnants associated with the Ramayana, believed in our tradition to have taken place 17 lakh years ago.

This is the divine and sacred land where Mata Anjana Devi performed her great penance and, as a result of divine grace, gave birth to Sri Hanuman. Therefore, this holy land is revered as Sri Hanuman Janma Kshetra — the sacred birthplace of Lord Hanuman.

Kishkindha is thus not merely a place of ancient memory; it is a sacred land where the divine Bhagavan Sri Pampavirupaksha’s divine and presence, the glory of the Ramayana, and the blessings of Sri Hanuman continue to be experienced even today.

కిష్కింధా క్షేత్రము :
భారతదేశమున అత్యంత పవిత్రమైన దక్షిణ ప్రాంతములో క్షేత్రములలో పంపాక్షేత్రము 31 కోట్ల సంవత్సరములనుంది ప్రసిద్ధిపొందినది అందు ఆ పంపాక్షేత్రమునందు అంతర్భాగమే కిష్కింధా తుంగభద్రానదికి ఉత్తర తటమున ఋష్యమూక, మాతంగ ఇత్యాది అనేక పర్వతములతో, పంపాసరోవరము ముఖ్యముగా 41 సరోవర తీర్థములతో వానరుల యొక్క సామ్రాజ్యమై పరమేశ్వరుని,శ్రీరామ చంద్రుని, సూర్యుని,వాయుదేవుని, అనుగ్రహముతో ఇప్పటికీ కీ కూడా అదే 31 కోట్ల పంపాక్షేత్రమును, 17 లక్షల సంవత్సరాల ఆ రామాయణపు ఆనవాళ్ళు సజీవముగా కన్నులకు గోచరమగును, మాతాఅంజనా దేవి తపమాహరించి భగవద్ ప్రసాదంగా శ్రీ హనుమంతులవారిని కన్న దివ్య క్షేత్రము శ్రీ హనుమ జన్మక్షేత్రము
ಖಂಡಿತ. ನಿಮ್ಮ ಮೂಲ తెలుగు భావವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆ, ಭಕ್ತಿಭಾವ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ವ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರೆ: ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕ್ಷೇತ್ರ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕ್ಷೇತ್ರ

ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು 31 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆ ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಂತರ್ಭಾಗವೇ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ. ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತಟದಲ್ಲಿರುವ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯು ಋಷ್ಯಮೂಕ, ಮಾತಂಗ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಪಂಪಾ ಸರೋವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ 41 ಸರೋವರ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯು ವಾನರರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಪರಮೇಶ್ವರ, ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯದೇವ ಹಾಗೂ ವಾಯುದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯ ಮಹಿಮೆ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆ ಪುರಾತನ 31 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಪಂಪಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ 17 ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಪವಿತ್ರ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರುಹುಗಳು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಆ ದಿವ್ಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ — ಮಾತಾ ಅಂಜನಾ ದೇವಿಯವರು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಪಡೆದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶ್ರೀ ಹನುಮ ಜನ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ, ಅಂದರೆ ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನ ಪವಿತ್ರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಪೂಜ್ಯಭಾವದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಅದು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪಾವನಗೊಂಡ, ರಾಮಾಯಣದ ದಿವ್ಯ ಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿರುವ, ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತನ ಜನ್ಮದಿಂದ ಪುಣ್ಯಪಾವನವಾದ ದಿವ್ಯ ಭೂಮಿ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.

శ్రీరాములవారి ఆగమనము
శ్రీమన్నారాయణుడే త్రేతాయుగమున ధర్మసంస్థాపనమునకై అవతరించిన సాక్షాత్ ధర్మమూర్తి శ్రీరామచంద్రులవారు, త్రేతాయుగమున అసురుల సంహారమునకై భగవద్భక్తులను రక్షింప వారిని అనుగ్రహించుటకై సౌమిత్రీ సహితుడై కాలినడకన అనంత సూర్యతేజోకాంతివిరాజమానుడై ఈ పంపాక్షేత్ర కిష్కింధా నగరమునకు తన మహాభాగవతోత్తములను అనుగ్రహించుటకు ఇచ్చటకు వచ్చెను,

స తాం పుష్కరిణీం గత్వా పద్మోత్పల ఝషాకులామ్,
రామః సౌమిత్రి సహితో విలలాప ఆకులేన్ద్రియః,                   1

తస్య దృష్ట్వైవ తాం హర్షాత్ ఇన్ద్రియాణి చకమ్పిరే,
స కామ వశమ్ ఆపన్నః సౌమిత్రిమ్ ఇదమ్ అబ్రవీత్ ,         2

సౌమిత్రే శోభతే పంపా వైడూర్య విమలోదకా,
ఫుల్ల పద్మోత్పలవతీ శోభితా వివిధై: దృమై:,                    3

సౌమిత్రే పశ్య పమ్పాయాః కాననం శుభ దర్శనమ్,
యత్ర రాజన్తి శైలాభా ద్రుమాః స శిఖరా ఇవ,                     4

శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణము

శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణము నకు సమస్త కార్య క్షేత్రములు  హృదయము, ఈ కిష్కింధా నగరమే, ఇచ్చట వైభవమే శ్రీ రామాయణ వైభవము, ఇచట జన్మించిన హనుమదాది సమస్త మహాభాగవతోత్తములు శ్రీరాముని సేవతో తరించిన వారి యొక్క భక్తిసాగర హృదయాంతరంగమే శ్రీమద్వాలీకివారి హృదయము నుండి వెలువడిన దివ్య గానామృతమే తల్లి సీతా సమేత శ్రీ రామచంద్రులవారి దివ్య చరితమే శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణము కలియుగమందు సమస్త ప్రాణికోటికి భవౌషద తారకమే శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణము శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణము నకు సమస్త కార్య క్షేత్రములు  హృదయము, ఈ కిష్కింధా నగరమే,

The Arrival of Sri Rama

It was Sri Ramachandra, the very embodiment of Dharma, who is none other than Sriman Narayana Himself incarnated in the Treta Yuga for the establishment of Dharma. In the Treta Yuga, for the destruction of the Asuras, for the protection of devotees, and to bestow His divine grace upon them, Sri Rama, accompanied by Saumitra (Lakshmana), journeyed on foot, radiant with the immeasurable splendour of a thousand suns, and came to this sacred Pampa Kshetra and the city of Kishkindha to bless His great and exalted devotees.

The Divine Beauty of Pampa

sa tāṁ puṣkariṇīṁ gatvā padmotpala-jhaṣākulām
rāmaḥ saumitri-sahito vilalāpa ākulendriyaḥ || 1 ||

Having reached that sacred lake, filled with lotuses, water lilies, and aquatic creatures, Sri Rama, accompanied by Saumitra (Lakshmana), was overcome with emotion and lamented, his senses deeply agitated by the separation from Sita Devi.

tasyā dṛṣṭvaiva tāṁ harṣād indriyāṇi cakamprire
sa kāma-vaśam āpannaḥ saumitrim idam abravīt || 2 ||

Beholding the beauty of Pampa, his senses trembled with emotion. Overwhelmed by love and longing, Sri Rama spoke these words to Saumitra.

saumitre śobhate pampā vaidūrya-vimalodakā
phulla-padmotpalavatī śobhitā vividhaiḥ drumaiḥ || 3 ||

“O Saumitra! Behold how beautifully Pampa shines, with waters pure and crystal-clear like the precious vaidurya gem, adorned with blossoming lotuses and water lilies, and beautified by trees of many kinds.”

saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṁ śubha-darśanam
yatra rājanti śailābhā drumāḥ saśikharā iva || 4 ||

“O Saumitra! Look upon the beautiful forest of Pampa. There, the majestic trees stand resplendent, appearing like mountains themselves, with their branches rising like lofty peaks.”

— Srimad Valmiki Ramayana

Srimad Valmiki Ramayana

The entire field of action and divine unfolding of the Srimad Valmiki Ramayana finds its heart in the sacred land of Kishkindha. The splendour of Kishkindha is inseparably woven into the splendour of the Ramayana.

This is the sacred land where Hanuman and the other great and exalted devotees were born and where they attained spiritual fulfilment through the loving service of Sri Rama. The ocean of devotion that filled the hearts of these Mahabhagavatottamas—the supreme devotees of the Lord—found its divine expression in the sacred heart of Maharishi Valmiki, from which emerged the immortal nectar of divine song: the Srimad Valmiki Ramayana.

The sacred history of Sri Ramachandra, together with Mother Sita, is the eternal divine narrative that shines through the Srimad Valmiki Ramayana.

For all beings in Kali Yuga, the Srimad Valmiki Ramayana is revered as a Bhavaushadha—a divine remedy for the afflictions of worldly existence—and as a Taraka, that which carries beings across the ocean of samsara.

Thus, the Srimad Valmiki Ramayana is not merely an epic of ancient times. It is a timeless source of Dharma, devotion, divine wisdom, and spiritual refuge.

And at the heart of its sacred field of action stands Kishkindha, the divine land sanctified by the footsteps of Sri Rama and by the devotion of His greatest servants.

ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನವರ ಆಗಮನ

ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನೇ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಸುರರ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಭಗವದ್ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಸಹಿತನಾಗಿ, ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅನಂತ ಸೂರ್ಯರ ತೇಜಸ್ಸಿನಂತೆ ದಿವ್ಯಕಾಂತಿಯಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಹಾಭಾಗವತೋತ್ತಮ ಭಕ್ತರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು ಈ ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ನಗರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದನು.

ಪಂಪೆಯ ದಿವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ

ಸ ತಾಂ ಪುಷ್ಕರಿಣೀಂ ಗತ್ವಾ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲ ಝಷಾಕುಲಾಮ್ ।
ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಸಹಿತೋ ವಿಲಲಾಪ ಆಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ ೧ ॥

ಪದ್ಮಗಳು, ಉತ್ಪಲಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲಚರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಸಹಿತನಾಗಿ, ಸೀತಾದೇವಿಯ ವಿರಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು, ಅತ್ಯಂತ ಭಾವಪರವಶನಾಗಿ ವಿಲಾಪಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ತಾಂ ಹರ್ಷಾತ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚಕಮ್ಪಿರೇ ।
ಸ ಕಾಮವಶಮಾಪನ್ನಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ ೨ ॥

ಆ ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಅದ್ಭುತ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಶ್ರೀರಾಮನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಭಾವೋದ್ವೇಗದಿಂದ ಕಂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ವಿರಹದ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಆವೇಶಗೊಂಡ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೌಮಿತ್ರಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೀಗೆಂದನು.

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಶೋಭತೇ ಪಂಪಾ ವೈಡೂರ್ಯ ವಿಮಲೋದಕಾ ।
ಫುಲ್ಲ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲವತೀ ಶೋಭಿತಾ ವಿವಿಧೈಃ ದ್ರುಮೈಃ ॥ ೩ ॥

“ಓ ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ! ಪಂಪೆಯು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ನೋಡು. ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಜಲದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಪಂಪಾ ಸರೋವರವು ಅರಳಿದ ಪದ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಇದರ ಸೌಂದರ್ಯವು ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ.”

ಸೌಮಿತ್ರೇ ಪಶ್ಯ ಪಂಪಾಯಾಃ ಕಾನನಂ ಶುಭದರ್ಶನಮ್ ।
ಯತ್ರ ರಾಜನ್ತಿ ಶೈಲಾಭಾ ದ್ರುಮಾಃ ಸಶಿಖರಾ ಇವ ॥ ೪ ॥

“ಓ ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ! ಪಂಪೆಯ ಈ ಸುಂದರವಾದ ಕಾನನವನ್ನು ನೋಡು. ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಮರಗಳು, ತಮ್ಮ ಶಿಖರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.”

— ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಸಮಸ್ತ ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹೃದಯವೇ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ. ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ವೈಭವವೇ ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣದ ವೈಭವದೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.

ಇದೇ ಆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ — ಹನುಮಂತಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಮಹಾಭಾಗವತೋತ್ತಮರು ಜನ್ಮತಾಳಿ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಧನ್ಯರಾದ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಈ ಮಹಾಭಾಗವತೋತ್ತಮರ ಭಕ್ತಿಸಾಗರದಂತಹ ಹೃದಯಾಂತರಂಗವೇ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಅಮೃತಮಯವಾದ ದಿವ್ಯಗಾನವೇ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ.

ತಾಯಿ ಸೀತಾದೇವಿಯವರ ಸಮೇತರಾದ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನವರ ದಿವ್ಯ ಚರಿತೆಯೇ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ. ಧರ್ಮ, ಭಕ್ತಿ, ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಭಗವದನುಗ್ರಹದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಾರುವ ಶಾಶ್ವತ ದಿವ್ಯ ಇತಿಹಾಸವೇ ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣ.

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಕೋಟಿಗೂ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವು ಭವೌಷಧವೂ ತಾರಕವೂ ಆಗಿದೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಭವಸಾಗರದ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಔಷಧಿಯಂತೆ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವ ತಾರಕಮಂತ್ರದಂತೆ ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಧರ್ಮದ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪ, ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾಸಾಗರ, ಜ್ಞಾನದ ಅಮೃತಧಾರೆ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಜೀವನದ ಶಾಶ್ವತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ.

ಈ ಮಹಾದಿವ್ಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹೃದಯಭೂಮಿಯಾಗಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನವರ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪುಣ್ಯಪಾವನವಾದ ಈ ಭೂಮಿ, ಮಹಾಭಾಗವತೋತ್ತಮರಾದ ಹನುಮಂತಾದಿ ಭಕ್ತರ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
श्रीरामचन्द्र जी का आगमन

श्रीरामचन्द्र जी साक्षात् धर्मस्वरूप हैं, जो स्वयं श्रीमन्नारायण के ही अवतार हैं। त्रेतायुग में धर्म की स्थापना, असुरों के संहार, भगवद्भक्तों की रक्षा तथा उन्हें अपना दिव्य अनुग्रह प्रदान करने के लिए भगवान श्रीराम ने अवतार धारण किया।

सौमित्रि अर्थात् श्रीलक्ष्मण जी के साथ, पैदल यात्रा करते हुए, अनन्त सूर्यों के समान दिव्य तेज और प्रकाश से विराजमान भगवान श्रीराम अपने परम भागवत भक्तों पर अनुग्रह करने के लिए इस पवित्र पम्पाक्षेत्र की किष्किन्धा नगरी में पधारे।

पम्पा का दिव्य सौन्दर्य

स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पल झषाकुलाम्।
रामः सौमित्रि सहितो विललाप आकुलेन्द्रियः॥ १॥

पद्म, उत्पल तथा विभिन्न जलचर प्राणियों से परिपूर्ण उस पवित्र पुष्करिणी (सरोवर) में पहुँचकर, सौमित्रि अर्थात् लक्ष्मण जी के साथ भगवान श्रीराम, माता सीता के विरह से व्याकुल होकर, अत्यन्त भावविह्वल मन और चंचल इन्द्रियों के साथ विलाप करने लगे।

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षात् इन्द्रियाणि चकम्पिरे।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत्॥ २॥

उस पम्पा सरोवर के अद्भुत सौन्दर्य को देखते ही श्रीराम जी की इन्द्रियाँ भावावेश से कम्पित हो उठीं। प्रेम और विरह की भावनाओं से अभिभूत होकर उन्होंने सौमित्रि से ये वचन कहे।

सौमित्रे शोभते पम्पा वैडूर्यविमलोदका।
फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः॥ ३॥

“हे सौमित्रि! देखो, पम्पा कितनी मनोहर शोभा से सुशोभित हो रही है। इसके जल वैडूर्यमणि के समान निर्मल और स्वच्छ हैं। खिले हुए पद्म और उत्पल इसके सौन्दर्य को बढ़ा रहे हैं तथा विभिन्न प्रकार के वृक्षों से यह पवित्र क्षेत्र अत्यन्त सुशोभित हो रहा है।”

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्।
यत्र राजन्ति शैलाभा द्रुमाः सशिखरा इव॥ ४॥

“हे सौमित्रि! पम्पा का यह मनोहर वन देखो। यहाँ वृक्ष अपने ऊँचे शिखरों के साथ ऐसे शोभायमान हो रहे हैं, मानो वे स्वयं पर्वतों के समान हों।”

— श्रीमद्वाल्मीकि रामायण

श्रीमद्वाल्मीकि रामायण

श्रीमद्वाल्मीकि रामायण के समस्त दिव्य कार्यक्षेत्रों का हृदय यही पवित्र किष्किन्धा है। किष्किन्धा का वैभव ही श्रीरामायण के वैभव से अभिन्न रूप से जुड़ा हुआ है।

यही वह पवित्र भूमि है जहाँ हनुमान जी तथा अन्य समस्त महाभागवतोत्तमों ने जन्म लेकर, भगवान श्रीराम की सेवा करके अपने जीवन को धन्य किया। उन महाभागवतोत्तम भक्तों के हृदय में उमड़ता हुआ भक्ति का महासागर ही महर्षि वाल्मीकि जी के हृदय में दिव्य भाव के रूप में प्रकट हुआ, और उसी से निकली अमृतमयी दिव्य वाणी है — श्रीमद्वाल्मीकि रामायण।

माता सीता जी के साथ श्रीरामचन्द्र जी का दिव्य चरित्र ही श्रीमद्वाल्मीकि रामायण का पावन एवं शाश्वत स्वरूप है। यह केवल एक प्राचीन महाकाव्य नहीं, बल्कि धर्म, सत्य, भक्ति, त्याग, सेवा और भगवदनुग्रह का सनातन दिव्य संदेश है।

कलियुग में समस्त प्राणिमात्र के लिए श्रीमद्वाल्मीकि रामायण भवौषधि और तारक स्वरूप है। यह संसाररूपी भवसागर के दुःखों को दूर करने वाली दिव्य औषधि के समान है तथा जीवों को इस भवसागर से पार कराने वाली तारक शक्ति के रूप में पूजनीय है।

अतः श्रीमद्वाल्मीकि रामायण केवल एक महाकाव्य नहीं है; यह धर्म का दिव्य स्वरूप, भक्ति का महासागर, ज्ञान की अमृतधारा और सनातन जीवन का शाश्वत मार्गदर्शक है।

और इस दिव्य रामायण के महान कार्यक्षेत्रों के हृदय में पवित्र किष्किन्धा का विशिष्ट स्थान है। भगवान श्रीरामचन्द्र जी के पावन चरणों से पवित्र हुई यह भूमि, हनुमान जी तथा अन्य महाभागवतोत्तम भक्तों की भक्ति और सेवा से और भी दिव्य एवं पुण्यमयी बनी।

इसलिए किष्किन्धा केवल एक प्राचीन नगरी नहीं, बल्कि श्रीराम की दिव्य लीला, हनुमद्भक्ति और श्रीमद्वाल्मीकि रामायण की अमर परम्परा से जुड़ी हुई एक परम पवित्र भूमि है।

ప్రథమ సర్గ:

స తాం పుష్కరిణీం గత్వా పద్మోత్పల ఝషాకులామ్ | రామః సౌమిత్రి సహితో విలలాప ఆకులేన్ద్రియః  1
తస్య దృష్ట్వైవ తాం హర్షాత్ ఇన్ద్రియాణి చకమ్పిరే | స కామ వశమ్ ఆపన్నః సౌమిత్రిమ్ ఇదమ్ అబ్రవీత్   2
సౌమిత్రే శోభతే పంపా వైడూర్య విమలోదకా | ఫుల్ల పద్మోత్పలవతీ శోభితా వివిధై: దృమై:    3
సౌమిత్రే పశ్య పమ్పాయాః కాననం శుభ దర్శనమ్ | యత్ర రాజన్తి శైలాభా ద్రుమాః స శిఖరా ఇవ   4 , 
ఈ విధముగా ఆరంభించి

సప్త షష్టితమ స్సర్గ:

ఉత్పతద్భి ర్విహంగై శ్చ విద్యాధర గణైర౭పి |  త్యజ్యమాన మహా సానుః సంనిలీన మహోరగః    49
శైల శృ౦గ శిలో ద్ఘాత స్తదా౭భూత్ స మహా గిరిః  50
నిశ్శ్వసద్భి స్తదా తై స్తు భుజగై: అర్ధ నిస్సృతైః |  సపతాక ఇవ ఆభాతి స తదా ధరణీ ధరః  51
ఋషిభి స్త్రాస సంభ్రాన్తై స్త్యజ్యమానః శిలోచ్చయః |  సీదన్ మహతి కాన్తారే సార్థ హీన ఇవ అధ్వగః  52
స వేగవాన్ వేగ సమాహితా౭౭త్మా    హరి ప్రవీరః పర వీర హన్తా |  మనః సమాధాయ మహానుభావో  జగామ ల౦కామ్ మనసా మనస్వీ     53,

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే, ఆది కావ్యే, శ్రీమద్వాల్మీకీయే,  చతుర్వింశతి సహస్రికాయాం సంహితాయాం, శ్రీమత్  కిష్కింధా కాండే…….ఈ విధముగా సప్త షష్టితమ స్సర్గ  లతో కూడుకొనిన భగవంతుని చరితము, సమస్త ధర్మములను తెలుపు, భక్తిని,భగవద్భక్తిని, భగవద్భక్తుని దాని మహిమను,  నిరూపించు శ్రీ మద్వాలీకి,  రామాయణ హృదయము శ్రీ మద్వాల్మీకి రామాయణము నకు సమస్త కార్య క్షేత్రములు  హృదయము, ఈ కిష్కింధా నగరమే,

the ancient kingdom of Kishkindha is an integral part of the holy Pampa Kshetra? Surrounded by majestic granite boulders, emerald valleys, and the sacred Tungabhadra River (Pampa), this divine realm holds a timeless place in Bharat’s sacred history.

KISHKINDHA & PAMPA KSHETRA: AN ETERNAL BOND Pampa Kshetra is the sanctified land associated with Mata Pampa (an incarnation of Goddess Parvati) and Lord Pampapati (Shiva). Kishkindha served as the glorious capital city of the Vanara Kingdom within this cosmic landscape during the Treta Yuga.

THE BIRTHPLACE OF LEGENDARY VANARA HEROES Kishkindha was the home of extraordinary beings chosen to assist Lord Sri Rama in restoring Dharma: • Lord Sri Hanuman – Born on the sacred Anjanadri Hill to Mata Anjana & Kesari with the divine blessings of Vayu Deva. • Vali & Sugriva – The mighty sons of Indra and Surya Deva, who ruled this formidable boulder-fortified realm. • Prince Angada – The brave son of Vali and Tara, known for his unyielding diplomacy and valor.

THE PENANCE & DEVOTION OF MATA SHABARI Deep within Pampa Kshetra lies Pampa Sarovar and Shabari Ashram. Here, Mata Shabari spent decades in quiet penance under the guidance of Sage Matanga, eagerly awaiting Lord Rama. Her act of offering sweet, tasted berries to Rama remains the ultimate symbol of unblemished devotion (Bhakti).

HOLY SITES YOU CAN VISIT TODAY (Modern Hampi & Anegundi, Karnataka):
📍 Anjanadri Hill – The holy birthplace peak of Hanumanji.
📍 Pampa Sarovar – One of the 5 sacred lakes (Panch Sarovar) in India.
📍 Rishyamukha Hill – Where Lord Rama and Sugriva formed their divine alliance.
📍 Matanga Parvatha – The sacred hill of ancient Rishis offering panoramic views of Kishkindha.

Kishkindha is not just an ancient kingdom—it is a living realm of devotion, heroism, and divine grace!
More : https://kishkindha.org/

HOME