The Glory of the Pampakshetram 31 Cores years mythological spiritual, religious, historical ancient capital city Pampakshetra also known as Pampapattanam ( Later Kishkindha – Vidya Vijayanagara – Hampi )

The City of Penance :  Bhagavati Parvati ( Pampambika Devi),  Lord Shiva, Sri Vishnu, Sri Rama,Sri Hanuman, Sri Matangi rushi, Sri Vedavyasa, Saptarushis, even recent days Sri Vidyaranya did tapasya and there was a Suvarna Vrushthi,
The City of Mountains : Kishkindha Anjanadri , Hemakuta, Rushyamukha, Matanga, Malyavanta, Gandhamathana like we have morethan 20 parvatas in one holy place only
The City of Holy lakes: other than holy pampa sarovor we have 41 holy lakes here
The City of Devotion : Because of the devotion of Mahabhagavata’s and other bhakta’s those who took birth here or those who came here for doing penance for Bhagavat Sakshatkara ,
for their devotion  the supreme lord himself like Sri Shiva, Sri Vishnu, Sri Rama, Sri Krishna, Sri Narasimha, came to this place for meeting and blessings their devotees

The City of Beauty : because of this beauty of this land only when Sage Sri Valmiki writing Sri Ramayana he gave a name to one of his kanda – Sundara Kanda and  Kishkindha kanda also happened here only 
Theb City of Temples : more than 200 temples were built during Vidya,Vvijayanaara period
The City of Vedic / City of Knowledge as Vidyanagara :  Sri VedaVyasa himself established an Ashram Gurukul and used to teach 4 Vedas 18 Pranas , and all the ancient vedic scriptures  and Rushis like Jabali studied here as a students,  and first time in the history Sri Vidyaranya Wrote 4 Vedas Bhashyas and other philosophical works  in this holy place only and established Vidyanagara,  
City of Victory : Vijayanagara Sri Vidyaranya laid foundation stone for Vidyanagara kingdome and appointed  Hakka Bukka  as kings later under the king Sri Krishna Devaraya expanded the Kingdome and ruled the kings for 400 yrs

English

The Glory of Pampakshetra

Pampakshetra—the ancient, sacred and spiritually glorious capital city, believed in tradition to have a history spanning 31 crore years—is also known as Pampapattanam. In later periods, this sacred land came to be associated with Kishkindha, Vidyanagara, Vijayanagara, and Hampi.

The City of Penance

Pampakshetra is a sacred land where many great divine personalities, sages and devotees performed intense penance (tapasya). Bhagavati Parvati Devi (Pampambika Devi), Lord Shiva, Sri Maha Vishnu, Sri Rama, Sri Hanuman, Sage Matangi, Sri Vedavyasa, and the Saptarishis are traditionally associated with penance and spiritual practices in this holy land. In more recent times, Sri Vidyaranya Swamiji also performed tapasya here, and tradition holds that a Suvarna Vrishti (golden rain) occurred as a divine blessing.

The City of Mountains

Pampakshetra is a unique sacred land surrounded by numerous holy mountains, including Anjanadri of Kishkindha, Hemakuta, Rishyamukha, Matanga, Malyavanta, and Gandhamadana. It is said that more than 20 sacred mountains and hills are found within this single holy region, making Pampakshetra truly a City of Mountains.

The City of Holy Lakes

Apart from the sacred Pampa Sarovara, Pampakshetra is traditionally associated with 41 holy lakes and sacred water bodies. These sacred waters have been revered for centuries as places of pilgrimage, prayer, purification and spiritual contemplation.

The City of Devotion

Pampakshetra is also known as the City of Devotion, because countless Mahabhagavatas, saints and devotees either took birth in this sacred land or came here to perform penance and seek Bhagavat Sakshatkara—the direct realization of the Divine. Moved by the devotion of their devotees, the Supreme Lord Himself—manifesting as Sri Shiva, Sri Vishnu, Sri Rama, Sri Krishna and Sri Narasimha—is traditionally believed to have appeared in this sacred land to bless and meet His devotees.

The City of Beauty

The extraordinary natural beauty and divine atmosphere of this land are celebrated in the sacred traditions of the Ramayana. It is traditionally believed that when Maharishi Valmiki composed the Ramayana, the beauty and spiritual grandeur associated with this region inspired the name Sundara Kanda. The events of Kishkindha Kanda also took place in this sacred region. Thus, Pampakshetra is not merely a place of history—it is a land where nature, divinity and beauty come together.

The City of Temples

During the Vidyanagara–Vijayanagara period, more than 200 temples were built across this sacred region. These temples stand as enduring monuments to the extraordinary devotion, architectural brilliance, cultural richness and spiritual heritage of the Vijayanagara civilization.

The City of the Vedas and Knowledge — Vidyanagara

Pampakshetra is also revered as Vidyanagara—the City of Knowledge. According to tradition, Sri Vedavyasa Maharishi established an Ashrama Gurukula here, where the four Vedas, the eighteen Puranas, and other ancient Vedic scriptures and spiritual sciences were taught. Great sages, including Sage Jabali, are traditionally believed to have studied here as students. In later times, Sri Vidyaranya Swamiji composed profound commentaries on the four Vedas, along with numerous philosophical and spiritual works, in this sacred land. He also played a foundational role in establishing Vidyanagara as a great centre of learning and spirituality.

The City of Victory — Vijayanagara

Pampakshetra later became closely associated with the glorious Vijayanagara Empire. Sri Vidyaranya Swamiji is traditionally revered as the spiritual guide who laid the foundation for the establishment of the Vijayanagara kingdom and guided Harihara (Hakka) and Bukka Raya. Under the later rulers, particularly Sri Krishnadevaraya, the empire expanded into one of the greatest political, cultural and military powers of South India. The Vijayanagara tradition flourished for several centuries, leaving behind an unparalleled legacy of temples, literature, art, architecture, music, learning and devotion.

Pampakshetra — A Land of Eternal Glory

Thus, Pampakshetra is not merely a geographical place. It is a sacred confluence of Tapasya, Bhakti, Veda, Jnana, Dharma, History, Nature, Culture and Victory—a divine land where the footsteps of gods, sages, saints, kings and countless devotees are remembered through the ages.

Pampakshetra is a land of eternal spiritual glory. :::

తెలుగు

పంపాక్షేత్ర మహిమ

31 కోట్ల సంవత్సరాల పురాణ, ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక మరియు చారిత్రక వైభవాన్ని తనలో నిక్షిప్తం చేసుకున్న పవిత్ర ప్రాచీన రాజధాని నగరం — పంపాక్షేత్రం. దీనిని పంపాపట్టణం అని కూడా పిలిచేవారు. అనంతర కాలంలో ఈ పవిత్ర భూమి కిష్కింధ, విద్యానగరం, విజయనగరం మరియు హంపి పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

తపస్సు చేసిన పవిత్ర నగరం

పంపాక్షేత్రం అనేక మంది దేవతలు, మహర్షులు, ఋషులు మరియు మహాభక్తులు తపస్సు చేసిన అత్యంత పవిత్రమైన భూమి. భగవతి పార్వతీదేవి (పంపాంబికా దేవి), పరమశివుడు, శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీరామచంద్రుడు, శ్రీహనుమంతుడు, మతంగ మహర్షి, శ్రీ వేదవ్యాస మహర్షి మరియు సప్తర్షులు ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో తపస్సు చేసినట్లు పురాణ సంప్రదాయాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో శ్రీ విద్యారణ్య స్వామివారు కూడా ఈ పవిత్ర భూమిలో తపస్సు చేసినట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆయన తపస్సుకు దైవానుగ్రహంగా సువర్ణ వృష్టి — బంగారు వర్షం కురిసిందని విశ్వసిస్తారు.

పర్వతాల నగరం

పంపాక్షేత్రం అనేక పవిత్ర పర్వతాలతో అలంకరించబడిన అపూర్వమైన క్షేత్రం. కిష్కింధలోని అంజనాద్రి, హేమకూట, ఋష్యమూక, మాతంగ, మాల్యవంత, గంధమాదన వంటి అనేక పవిత్ర పర్వతాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఒకే పవిత్ర క్షేత్ర పరిధిలో 20కి పైగా పవిత్ర పర్వతాలు మరియు కొండలు ఉండటం పంపాక్షేత్రం యొక్క విశిష్టత.

పవిత్ర సరస్సుల నగరం

పవిత్రమైన పంపా సరోవరంతో పాటు, ఈ క్షేత్రంలో 41 పవిత్ర సరస్సులు మరియు తీర్థ జలాశయాలు ఉన్నట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ పవిత్ర జలాలు అనాదిగా తీర్థయాత్ర, పూజ, ఆధ్యాత్మిక సాధన మరియు పాపపరిహారానికి పవిత్ర స్థలాలుగా భావించబడుతున్నాయి.

భక్తి నగరం

పంపాక్షేత్రం భక్తి నగరంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. అనేక మంది మహాభాగవతులు, మహాభక్తులు, ఋషులు మరియు సాధువులు ఈ పవిత్ర భూమిలో జన్మించారు; మరికొందరు భగవత్ సాక్షాత్కారం కోసం ఇక్కడికి వచ్చి తపస్సు మరియు సాధన చేశారు. తమ భక్తుల అపారమైన భక్తికి ప్రసన్నులై పరమేశ్వరుడు, శ్రీమహావిష్ణువు, శ్రీరామచంద్రుడు, శ్రీకృష్ణుడు మరియు శ్రీనరసింహ స్వామి వంటి పరమాత్మ స్వరూపాలు ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో తమ భక్తులను అనుగ్రహించారని పురాణ సంప్రదాయాలు చెబుతున్నాయి.

సౌందర్య నగరం

పంపాక్షేత్రం యొక్క అపూర్వమైన ప్రకృతి సౌందర్యం, దైవిక వాతావరణం మరియు ఆధ్యాత్మిక మహిమ రామాయణ సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం పొందాయి. మహర్షి వాల్మీకి శ్రీరామాయణాన్ని రచించినప్పుడు, ఈ ప్రాంతం యొక్క అపూర్వ సౌందర్యం మరియు దైవిక వైభవం కారణంగా ఒక కాండకు “సుందరకాండ” అనే పేరు ప్రసాదించారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అలాగే కిష్కింధకాండకు సంబంధించిన అనేక ముఖ్యమైన సంఘటనలు కూడా ఈ పవిత్ర భూమిలోనే జరిగినట్లు విశ్వసించబడుతుంది. అందువల్ల పంపాక్షేత్రం కేవలం చారిత్రక ప్రదేశం మాత్రమే కాదు — ప్రకృతి, సౌందర్యం మరియు దైవత్వం కలిసిన పవిత్ర భూమి.

దేవాలయాల నగరం

విద్యానగర–విజయనగర కాలంలో ఈ పవిత్ర ప్రాంతంలో 200కు పైగా దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఈ ఆలయాలు విజయనగర సామ్రాజ్యపు భక్తి, శిల్పకళ, వాస్తుశిల్పం, సంస్కృతి మరియు ఆధ్యాత్మిక వైభవానికి నేటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలిచాయి.

వేద–విద్యా నగరం — విద్యానగరం

పంపాక్షేత్రం విద్యానగరం — జ్ఞాననగరంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. సంప్రదాయం ప్రకారం శ్రీ వేదవ్యాస మహర్షి ఇక్కడ ఒక ఆశ్రమ గురుకులాన్ని స్థాపించి, నాలుగు వేదాలు, పద్దెనిమిది పురాణాలు మరియు అనేక ప్రాచీన వైదిక శాస్త్రాలు, ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను బోధించారు. జాబాలి మహర్షి వంటి అనేక ఋషులు ఇక్కడ విద్యార్థులుగా విద్యాభ్యాసం చేసినట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది. తరువాతి కాలంలో శ్రీ విద్యారణ్య స్వామివారు ఈ పవిత్ర భూమిలో నాలుగు వేదాలకు భాష్యాలను, అనేక తాత్త్విక మరియు ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను రచించారు. అలాగే ఈ పవిత్ర ప్రాంతాన్ని ఒక గొప్ప విద్యా మరియు ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా — విద్యానగరంగా అభివృద్ధి చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

విజయ నగరం — విజయనగరం

తరువాత కాలంలో పంపాక్షేత్రం మహోన్నతమైన విజయనగర సామ్రాజ్యంతో సన్నిహితంగా అనుసంధానమైంది. శ్రీ విద్యారణ్య స్వామివారు విజయనగర రాజ్య స్థాపనకు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకుడిగా నిలిచి, హక్క–బుక్కరాయలను రాజులుగా ప్రతిష్ఠించారని సంప్రదాయం చెబుతుంది.

తరువాతి కాలంలో, ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణదేవరాయల పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యం విస్తరించి, దక్షిణ భారతదేశంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన రాజకీయ, సాంస్కృతిక మరియు సైనిక సామ్రాజ్యాలలో ఒకటిగా ఎదిగింది. విజయనగర వైభవం అనేక శతాబ్దాలపాటు కొనసాగి, దేవాలయాలు, సాహిత్యం, కళలు, శిల్పకళ, సంగీతం, విద్య, ధర్మం మరియు భక్తి రంగాలలో అజరామరమైన వారసత్వాన్ని అందించింది.

పంపాక్షేత్రం — శాశ్వత మహిమకు నిలయం

అందువల్ల పంపాక్షేత్రం కేవలం ఒక భౌగోళిక ప్రాంతం కాదు. ఇది తపస్సు, భక్తి, వేదం, జ్ఞానం, ధర్మం, చరిత్ర, ప్రకృతి, సంస్కృతి మరియు విజయాల పవిత్ర సంగమభూమి. దేవతలు, ఋషులు, మహర్షులు, సాధువులు, రాజులు మరియు అనేకమంది భక్తుల పాదస్పర్శతో పవిత్రమైన ఈ భూమి యుగయుగాలుగా తన ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని చాటుకుంటోంది.

పంపాక్షేత్రం — శాశ్వతమైన ఆధ్యాత్మిక మహిమకు ప్రతీక. :::

ಕನ್ನಡ

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆ

31 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ — ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದನ್ನು ಪಂಪಾಪಟ್ಟಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆ, ವಿದ್ಯಾನಗರ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಹಂಪಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.

ತಪಸ್ಸಿನ ನಗರ

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಭಕ್ತರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.

ಭಗವತಿ ಪಾರ್ವತೀದೇವಿ (ಪಂಪಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿ), ಪರಮಶಿವ, ಶ್ರೀ ಮಹಾವಿಷ್ಣು, ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ, ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತ, ಮಾತಂಗ ಮಹರ್ಷಿ, ಶ್ರೀ ವೇದವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸಹ ಈ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ದೈವಾನುಗ್ರಹವಾಗಿ ಸುವರ್ಣವೃಷ್ಟಿ — ಚಿನ್ನದ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಪರ್ವತಗಳ ನಗರ

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಅನೇಕ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ಅಂಜನಾದ್ರಿ, ಹೇಮಕೂಟ, ಋಷ್ಯಮೂಕ, ಮಾತಂಗ, ಮಾಲ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಗಂಧಮಾದನ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ಒಂದೇ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇರುವುದು ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ.

ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳ ನಗರ

ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 41 ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥ ಜಲಾಶಯಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಪವಿತ್ರ ಜಲತೀರ್ಥಗಳು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಪೂಜೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.

ಭಕ್ತಿಯ ನಗರ

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಭಕ್ತಿಯ ನಗರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಅನೇಕ ಮಹಾಭಾಗವತರು, ಮಹಾಭಕ್ತರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳು ಈ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು; ಮತ್ತಿತರರು ಭಗವತ್ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು.

ತಮ್ಮ ಭಕ್ತರ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಪರಮಶಿವ, ಶ್ರೀ ಮಹಾವಿಷ್ಣು, ಶ್ರೀರಾಮ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಮೊದಲಾದ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಸೌಂದರ್ಯದ ನಗರ

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಪೂರ್ವ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ದೈವಿಕ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹಿಮೆ ರಾಮಾಯಣ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅದ್ಭುತ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ವೈಭವದಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಂಡಕ್ಕೆ “ಸುಂದರಕಾಂಡ” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು ಇದೇ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ — ಪ್ರಕೃತಿ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವತ್ವ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ.

ದೇವಾಲಯಗಳ ನಗರ

ವಿದ್ಯಾನಗರ–ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಕ್ತಿ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.

ವೇದ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳ ನಗರ — ವಿದ್ಯಾನಗರ

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿದ್ಯಾನಗರ — ಜ್ಞಾನನಗರವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀ ವೇದವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಶ್ರಮ ಗುರುಕುಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು, ಹದಿನೆಂಟು ಪುರಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಜಾಬಾಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಿಗೆ ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು, ಅನೇಕ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾನ್ ವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ — ವಿದ್ಯಾನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

ವಿಜಯದ ನಗರ — ವಿಜಯನಗರ

ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಮಹಾನ್ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು. ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ, ಹಕ್ಕ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯರನ್ನು ರಾಜರನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ವಿಜಯನಗರದ ವೈಭವವು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ವಿದ್ಯೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರವಾದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು.

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರ — ಶಾಶ್ವತ ಮಹಿಮೆಯ ಭೂಮಿ

ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ.ಇದು ತಪಸ್ಸು, ಭಕ್ತಿ, ವೇದ, ಜ್ಞಾನ, ಧರ್ಮ, ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಸಾಧುಗಳು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಕ್ತರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಭೂಮಿ ಯುಗಯುಗಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.

ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರ — ಶಾಶ್ವತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರತೀಕ. :::

విరూపాక్షస్తు విశ్వేశ: తుంగ భద్రాతు జాన్హవీ |  పంపాకాశీ సమా దివ్యా భుక్తిముక్తి ప్రదాయినీ ||

శ్రీ విరూపాక్షుడు సాక్షాత్ కాశీ విశ్వేశ్వరుడే, ఇచ్చట ప్రవహించు తుంగ భద్రా నది సాక్షాత్ గంగా, ఈ పంపాక్షేత్రము సాక్షాత్ కాశీ క్షేత్రము వంటిది భగవద్భక్తులకు భుక్తి ముక్తులను ప్రసాదించునది. ”పరమేశ్వరుని జగన్మాత  పంపాంబిక అన అకుంఠిత పోదీక్షతో సాక్షాత్కరించుకొన్న దివ్య వైభవ భక్తి సంగమ క్షేత్రము, 31  కోట్ల సం. దివ్య  పౌరాణిక, ఐతిహాసిక   చరిత్రకలిగిన సనాతన ఆధ్యాత్మిక, మహా సామ్రాజ్యముల రాజధాని శ్రీ పంపాక్షేత్రము” 

దక్షయజ్ఙము తరువాత పరశివుడు కైలాసమును వీడి భూలోకమున శ్రీ హేమకూట పర్వతమునకు వచ్చి తపమాచరించు చున్న సమయమున మరలా అమ్మవారు శ్రీ పార్వతీ దేవి తను సతీ దేవిరూపమున “పంపాబింకా దేవి” గా బ్రహ్మ మానసిక పుత్రిక గా  మాతంగ కన్యగా మరల ఈ జన్మలో శ్రీ పరశివుని వివాహము చేసుకొనుటకు ఈ క్షేత్రమున దేవతల ఆశీర్వాదముతో  తుంగభద్రా నదీతీరమున, ఉత్తరదిక్కున గల ఒక సరస్సునందు తపమాచరించెను ఆ తపస్సుకు పరశివుడు మెచ్చి భవిష్యత్ కాలమున అమ్మవారి ని వివాహమాడెదనని వరమిచ్చెను ( ఆకారణముగా తను  శ్రీ పంపాపతిగా ఈ క్షేత్రమునకు వెలెసెదనని ఈ క్షేత్రమునకు పంపాక్షేత్రముగా అమ్మవారు తపమాచరించిన ఆ సరస్సుకు పంపాసరోవరముగా ప్రసిద్ధిపొందునని వరమిచ్చెను ) అనంతరము  శ్రీ పరశివుని తపస్సు నిరంతరముగా కొనసాగుట చూసి పరశివుని తన తపస్సునుంచు ఏదేన చేసి బయటకు తీసుకురావలెనని దేవతము పరశివుని తపస్సు భఘ్నము చేయుటకు మన్మథుని పంపగా, మన్మథుని చే శివుని తపస్శు భంగముకాగా  పరశివుడు కాలాగ్ని రుద్రుడై తన మూడవ కన్ను తెరవగా తన ముందర ఉన్న మన్మథుడు భస్మమయ్యెను దీనిచే పరశివునికి మూడవకన్ను తెరవగ ఇచ్చట శ్రీ విరూపాక్షుడు అను నామము వచ్చెను, తత్ క్షణము బ్రహ్మాది దేవతలు అందరూ కలసి పంపాంబికా అమ్మవారిని తీసుకొని వచ్చి శ్రీ విరూపాక్షునికి ఇచ్చి వివాహముచేసిరి అందువల్లన  అమ్మవారిని వివాహమాడిన శివునికి  శ్రీ పంపాపతిగా ఈ క్షేత్రమునకు పంపాక్షేత్రముగా అమ్మవారు తపమాచరించిన ఆ సరస్సుకు పంపాసరోవరముగా  ప్రసిద్ధి చెందెను

“పంపాక్షేత్రం యొక్క వైభవం” 31 కోట్ల సంవత్సరాల పౌరాణిక, ఆధ్యాత్మిక, , చారిత్రక ప్రాచీన ధార్మిక రాజ ధాని, నగరం పంపాక్షేత్రం, దీనికి పంపా పట్టణము అని కూడా ప్రసిద్ధి (తరువాత త్రేతాయుగములో కిష్కింధ – కలియుగములో విద్యా విజయనగర – హంపి” సామ్రాజ్యాలుకూడా ఈ క్షేత్రములోని స్థాపింపబడ్డాయి ). ఈ దివ్య క్షేత్రములో మధ్యభాగములో ప్రవహించుచున్నది తుంగభద్రా దివ్యనది , శ్రీ హేమకుట , ఋష్యమూక , మాతంగ, మాల్యవంత, అంజనాద్రి ఇత్యాది పర్వతములతో , నాలుగు దిక్కులా నాలుగు ద్వారములతో ఉప ద్వారములతో దేదీప్యమానంగా విరాజిల్లచున్నది ,
యుగ యుగాలనుండి ప్రస్తుత వర్తమానమువరకు సనాతన ధర్మ పరిరక్షణకై దేశరక్షణకై భగవంతుని ప్రేరణతో ఎన్నో సామ్రాజ్యములు మహాసామ్రాజ్యాలకు వాటి స్థాపనకు ఆశ్రయము ఇచ్చిన మహా దివ్య క్షేత్రము , ఎప్పుడు ఎప్పుడు అధర్మము పెరుగుతూ ధర్మమునకు హాని కలుగు పరిస్థితులలో ధర్మ పరిరక్షణకు దేశ రక్షణకు అంకురములు ఏర్పడి , మహావృక్షములా ఎదిగి న ఎన్నో మహా సామ్రాజ్యములకు పుట్టినిల్లు ఈ పంపాక్షేత్రము , సప్తఋషులచే సేవింపబడిన క్షేత్రము , పార్వతి అమ్మవారు పంపాంబికా అమ్మవారిలా అవతరించి పరమేశ్వరుని శ్రీ విరూపాక్షుని పరిణయమాడిన దివ్యక్షేత్రము , సత్య హరిశ్చంద్ర , శ్రీరామ పంచపాండవులు ధర్మ రక్షణకై ఎంచుకున్న క్షేత్రము , ధర్మ పరిరక్షణకై దేవాధిదేవతలు , యక్ష, కిన్నెర, కింపురుష , గంధర్వులు ఇత్యాది అనేక దేవతాగణములు అనేక వానరుల, ఋక్షరజ , భల్లూకాల రూపములో అవతరించిన దివ్య క్షేత్రము , సప్తఋషుల తపో క్షేత్రము , భగవాన్ వేదవ్యాస శ్రీ కృష్ణ ద్వైపాయనులవారు ధర్మ పరిరక్షణకై , వేదముల పరిరక్షణకై ఆశ్రమము రచించి జాబాలాది ఋషిమునులకు అధ్యయన అద్యాపనాలు అనుగ్రహించిన , వేదవిభజన క్రమమును అనుగ్రహించిన దివ్య క్షేత్రము , 41 తీర్థములతో అనేక నగములతో, దివ్య మందిరములతో సకల దేవతల నిత్య దివ్య సాన్నిధ్యముతో ప్రస్తుత కలియుగమునంది కూడా కలికల్మషములనుండి సమస్త భక్తులను అనుగ్రహిస్తున్న దివ్య క్షేత్రము వైదిక ధర్మము పరిరక్షణకై శ్రీ శంకరుల అవతారమైన శ్రీ జగద్గురు శంకరాచార్యులు మహాసామ్రాజ్య నిర్మాణమునకు , చతుర్వేద భాష్యముల రచనలకు మూల స్థానము , అనేక సంప్రదాయములు ఆశ్రయము ఇచ్చిన దివ్య క్షేత్రము సమస్త భక్తులను అనుగ్రహిస్తున్న శ్రీ ఆది పరాశక్తి శ్రీ భువనేశ్వరి నిత్య సాన్నిధ్య మహిమాన్విత క్షేత్రము , తపస్సంపన్నులకు, వేద వ్విద్వాంసుల కు సకల విద్యలకు , క్షత్రియుల వీరత్వానికి , కేంద్ర స్థానము

ఈ క్షేత్రమహిమను తెలిసి, ఇంతటి మహిమాన్విత క్షేత్రమును దర్శింప, సేవింప వచ్చిన సప్త ఋషులు దివ్యమైన , మహిమాన్వితమైన క్షేత్రమును చూసి ఆశ్చర్యపడిన వ్యాకులత చెందగా, ఇటువంటి దివ్య క్షేత్రమును ఏరకంగా తెలుసుకోవలె అని చింతాకులులై ఉండి భగవంతుని పరమేశ్వరుని శ్రీ విరూపాక్షును ఆశ్రయింప, ప్రార్థింప భక్తవత్సలుడైన పరశివుడే “శ్రీ కాలభైరవుని రూపములో క్షేత్రమహిమను ప్రత్యక్షంగా సప్త ఋషులకు ఉపదేశించిన అనుగ్రహించిన దివ్య మహిమాన్విత క్షేత్రము , సాక్షాత్తు సప్తఋషులే ఈ క్షేత్రమును చూసి ఆశ్చర్యము పొందిరి , అటువంటి దివ్య క్షేత్రము ,

ఈ సకల క్షేత్ర మహిమ , మాహాత్మ్యమును ద్వాపరయుగములో సాక్షాత్ వేదవ్యాసులవారే ఈ క్షేత్రమునకు వచ్చి వేదవ్యాస ఆశ్రమమ గురుకులంలో అష్టాదశ పురాణములలో అంతర్భాగముగా “శ్రీ స్కాందపురాణాతర్గత హేమకుట ఖండాత్మక సప్తర్షి ప్రకాశికా యాత్రా ” శ్రీ పంపా పురాణమును, పంపా మాహాత్మ్యమును భక్తులను అనుగ్రహించిన రచించిన క్షేత్రము ఈ పంపా మాహాత్మ్యము పురాణము నందు ఈ క్షేత్రము గురించి సంపూర్ణముగా వర్ణింపబడినది , పంపా మాహాత్యము పావనీయము ,

English

“The Glory of Pampa Kshetra”

Pampa Kshetra is an ancient, sacred, mythological, spiritual, and historical religious capital and city with a heritage spanning 31 crore (350 million) years. It is also famously known as Pampa Pattanam (later in Treta Yuga as Kishkindha, and in Kali Yuga as the Vidya Vijayanagara – Hampi Empire, both established within this holy realm). Flowing through the heart of this divine land is the holy river Tungabhadra. It shines resplendently surrounded by sacred mountains such as Sri Hemakuta, Rishyamuka, Matanga, Malyavanta, and Anjanadri, adorned with four main gateways and sub-gateways in all four directions.

From age to age up to the present day, inspired by the Divine, this exalted land has granted refuge to the foundation of numerous kingdoms and mighty empires for the protection of Sanatana Dharma and the nation. Whenever unrighteousness increased and Dharma was threatened, seeds for the protection of Dharma and the nation sprouted here, growing into mighty tree-like empires. This Pampa Kshetra is the birthplace of such great empires, a holy realm revered by the Saptharishis (Seven Sages). It is the divine place where Goddess Parvati manifested as Goddess Pampambika and married Supreme Lord Virupaksha. It is the sacred land chosen for the defense of Dharma by King Satya Harishchandra, Lord Sri Rama, and the Pandavas.

To uphold Dharma, various celestial beings including Devas, Yakshas, Kinnaras, Kimpurushas, and Gandharvas incarnated in this divine realm as Vanaras (celestial monkeys), Riksharajas, and Bhallukas (bears). It is the land of severe penance performed by the Saptharishis. Here, Bhagavan Veda Vyasa (Sri Krishna Dvaipayana) established his ashram for the preservation of Dharma and the Vedas, where he taught and transmitted the Vedic scriptures to Sages such as Jabali, and structured the division of the Vedas.

Adorned with 41 holy water bodies (Teerthas), numerous mountain peaks, and divine temples with the eternal presence of all deities, this sacred realm continues to bless devotees by cleansing them of the impurities of Kali Yuga. Serving as the foundation for Jagadguru Shankaracharya Sri Vidyaranya Ji—an incarnation of Lord Shankara—to establish a great empire for the protection of Vedic Dharma and to compose commentaries on the four Vedas, this land has sheltered various spiritual traditions. Blessed by the eternal presence of Supreme Mother Sri Adi Parashakti Sri Bhuvaneshwari, Pampa Kshetra stands as the vibrant center for ascetics, Vedic scholars, all forms of learning, and the bravery of Kshatriyas.

Hindi (हिंदी)

“पम्पा क्षेत्र का वैभव”

३१ करोड़ वर्षों का पौराणिक, आध्यात्मिक और ऐतिहासिक इतिहास रखने वाली प्राचीन धार्मिक राजधानी और नगर ‘पम्पा क्षेत्र’ है, जिसे ‘पम्पा पट्टणम’ के नाम से भी प्रसिद्धि प्राप्त है (आगे चलकर त्रेतायुग में ‘किष्किंधा’ और कलियुग में ‘विद्या विजयनगर – हम्पी’ साम्राज्य भी इसी क्षेत्र में स्थापित हुए)। इस दिव्य क्षेत्र के मध्य भाग में पावन तुंगभद्रा नदी प्रवाहित होती है। यह क्षेत्र श्री हेमकूट, ऋष्यमूक, मातंग, माल्यवंत और अंजनाद्रि जैसे पर्वतों तथा चारों दिशाओं में मुख्य द्वारों और उप-द्वारों के साथ अलौकिक रूप से देदीप्यमान है।

युगों-युगों से लेकर वर्तमान समय तक, सनातन धर्म और देश की रक्षा के लिए ईश्वर की प्रेरणा से कई साम्राज्यों और महासाम्राज्यों की स्थापना को आश्रय देने वाला यह परम दिव्य क्षेत्र है। जब-जब अधर्म बढ़ा और धर्म पर संकट आया, तब-तब धर्म व देश की रक्षा के अंकुर यहीं फूटे और वटवृक्ष की भाँति विशाल साम्राज्यों के रूप में विकसित हुए। पम्पा क्षेत्र ऐसे अनेक साम्राज्यों की जन्मभूमि है। यह सप्तऋषियों द्वारा पूजित क्षेत्र है, जहाँ माता पार्वती ने ‘पम्पाम्बिका’ के रूप में अवतार लेकर भगवान श्री विरूपाक्ष से विवाह रचाया था। यह राजा सत्य हरिश्चंद्र, श्री राम और पांडवों द्वारा धर्म रक्षा के लिए चुना गया पवित्र स्थल है।

धर्म की रक्षा हेतु देवाधिदेव, यक्ष, किन्नर, किंपुरुष और गंधर्व आदि अनेक देवगणों ने इस दिव्य क्षेत्र में वानर, ऋक्षराज और भालू के रूप में अवतार लिया। यह सप्तऋषियों की तपोभूमि है। भगवान वेदव्यास श्री कृष्ण द्वैपायन जी ने धर्म और वेदों की रक्षा हेतु यहाँ आश्रम बनाकर जाबाली आदि ऋषि-मुनियों को अध्ययन-अध्यापन कराया तथा वेदों के विभाजन की पद्धति प्रदान की। ४१ तीर्थों, अनेक पर्वतों, दिव्य मंदिरों और समस्त देवी-देवताओं के नित्य दिव्य सानिध्य से युक्त यह पवित्र क्षेत्र वर्तमान कलियुग में भी भक्तों को कलि के पापों से मुक्त कर अनुगृहीत कर रहा है।

वैदिक धर्म की रक्षा हेतु भगवान शंकर के अवतार श्री जगद्गुरु शंकराचार्य श्री विद्यारण्य जी द्वारा महासाम्राज्य के निर्माण और चारों वेदों के भाष्यों की रचना का यह मूल स्थान रहा है। अनेक संप्रदायों को आश्रय देने वाला यह दिव्य क्षेत्र, श्री आदि पराशक्ति श्री भुवनेश्वरी देवी के नित्य सानिध्य की महिमा से अलंकृत है। यह तपस्वियों, वेद विद्वानों, समस्त विद्याओं तथा क्षत्रियों के शौर्य एवं पराक्रम का मुख्य केंद्र बिंदु है।

Kannada (ಕನ್ನಡ)

“ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರದ ವೈಭವ”

೩೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ನಗರವೇ ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದನ್ನು ‘ಪಂಪಾ ಪಟ್ಟಣ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆ’ ಹಾಗೂ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ವಿದ್ಯಾ ವಿಜಯನಗರ – ಹಂಪಿ’ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಇದೇ ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡವು). ಈ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯು ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಶ್ರೀ ಹೇಮಕೂಟ, ಋಷ್ಯಮೂಕ, ಮಾತಂಗ, ಮಾಲ್ಯವಂತ, ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಮುಂತಾದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಉಪದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಯುಗಯುಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ತಮಾನದವರೆಗೆ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಮಹಾ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದು. ಅಧರ್ಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ದೇಶರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಂಕುರಗಳು ಮೊಳೆತು, ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಅನೇಕ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಜನ್ಮಭೂಮಿ. ಇದು ಸಪ್ತಋಷಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ‘ಪಂಪಾಂಬಿಕಾ’ ದೇವಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಶ್ರೀರಾಮ ಮತ್ತು ಪಂಚಪಾಂಡವರು ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದು.

ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದೇವಾದಿದೇವತೆಗಳು, ಯಕ್ಷ, ಕಿನ್ನರ, ಕಿಂಪುರುಷ, ಗಂಧರ್ವ ಮುಂತಾದ ದೇವಗಣಗಳು ವಾನರ, ಋಕ್ಷರಾಜ ಮತ್ತು ಭಲ್ಲೂಕಗಳ (ಕರಡಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದು. ಇದು ಸಪ್ತಋಷಿಗಳ ತಪೋಭೂಮಿ. ಭಗವಾನ್ ವೇದವ್ಯಾಸ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದ್ವೈಪಾಯನರು ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ವೇದಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಜಾಬಾಲಿ ಮುಂತಾದ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ-ಅಧ್ಯಾಪನಗಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಮತ್ತು ವೇದ ವಿಭಾಗ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ೪೧ ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ, ಅನೇಕ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ, ದಿವ್ಯ ಮಂದಿರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲೂ ಕಲಿಮಲಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಭಕ್ತರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ.

ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರರ ಅವತಾರವಾದ ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಜಿ ಅವರಿಂದ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಚತುರ್ವೇದ ಭಾಷ್ಯಗಳ ರಚನೆಗೆ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದು. ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಈ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶ್ರೀ ಆದಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ ಶ್ರೀ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

Malayalam (മലയാളം)

“പമ്പാക്ഷേത്രത്തിന്റെ വൈഭവം”

31 കോടി വർഷത്തെ പൗരാണികവും ആത്മീയവും ചരിത്രപരവുമായ പാരമ്പര്യമുള്ള പ്രാചീന ധാർമ്മിക തലസ്ഥാനവും നഗരവുമാണ് പമ്പാക്ഷേത്രം. ഇത് ‘പമ്പാ പട്ടണം’ എന്നും പ്രശസ്തമാണ് (പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽ ‘കിഷ്കിന്ധ’യായും കലിയുഗത്തിൽ ‘വിദ്യാ വിജയനഗരം – ഹംപി’ സാമ്രാജ്യങ്ങളായും സ്ഥാപിതമായത് ഈ പുണ്യഭൂമിയിലാണ്). ഈ ദിവ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുകൂടിയാണ് വിശുദ്ധമായ തുംഗഭദ്രാ നദി ഒഴുകുന്നത്. ശ്രീ ഹേമകൂടം, ഋഷ്യമൂകം, മാതംഗം, മാಲ್ಯവന്തം, അഞ്ജനാദ്രി തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങളാലും നാല് ദിക്കുകളിലുമുള്ള ദ്വാരങ്ങളാലും ഉപദ്വാരങ്ങളാലും ഇത് ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു.

യുഗങ്ങൾ തൊട്ട് വർത്തമാനകാലം വരെ സനാതന ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനും ദേശരക്ഷയ്ക്കുമായി ഭഗവാന്റെ പ്രേരണയാൽ അനേകം സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെയും മഹാസാമ്രാജ്യങ്ങളുടെയും സ്ഥാപനത്തിന് അഭയം നൽകിയ മഹാ ദിവ്യക്ഷേത്രമാണിത്. അധർമ്മം വർദ്ധിച്ച് ധർമ്മത്തിന് ഹാനി സംഭവിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിലൊക്കെയും ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനും ദേശരക്ഷയ്ക്കുമായി വിത്തുകൾ മുളച്ചുപൊന്തി, മഹാവൃക്ഷങ്ങളായി വളർന്ന അനേകം മഹാസാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ ജന്മഭൂമിയാണ് ഈ പമ്പാക്ഷേത്രം. സപ്തർഷികളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട ക്ഷേത്രമാണിത്. പാർവ്വതി ദേവി ‘പമ്പാ അംബിക’യായി അവതരിച്ച് പരമേശ്വരനായ ശ്രീ വിരൂപാക്ഷനെ പരിണയം ചെയ്ത ദിവ്യക്ഷേത്രം. സത്യ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ശ്രീരാമൻ, പഞ്ചപാണ്ഡവർ എന്നിവർ ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്ത പുണ്യഭൂമി.

ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി ദേവാധിദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, കിംപുരുഷന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ തുടങ്ങിയ അനേകം ദേവഗണങ്ങൾ വാനരന്മാരുടെയും ഋക്ഷരാജാക്കന്മാരുടെയും കരടികളുടെയും രൂപത്തിൽ അവതരിച്ച ദിവ്യക്ഷേത്രമാണിത്. ഇത് സപ്തർഷികളുടെ തപോഭൂമിയാണ്. ഭഗവാൻ വേദവ്യാസ ശ്രീ കൃഷ്ണ ദ്വൈപായനൻ ധർമ്മത്തിന്റെയും വേദങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണത്തിനായി ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച് ജാബാലി തുടങ്ങിയ ഋഷിമുനിമാർക്ക് അധ്യയന അധ്യാപനങ്ങൾ അനുഗ്രഹിച്ചു നൽകുകയും വേദവിഭജന ക്രമം ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്ത ദിവ്യക്ഷേത്രം. 41 തീർത്ഥങ്ങളാലും അനേകം പർവ്വതങ്ങളാലും ദിവ്യക്ഷേത്രങ്ങളാലും സകല ദേവതകളുടെയും നിത്യസാന്നിധ്യത്താലും നിലവിലെ കലിയുഗത്തിലും കലിദോഷങ്ങളെ അകറ്റി സമസ്ത ഭക്തരെയും അനുഗ്രഹിക്കുന്ന പുണ്യഭൂമി.

വൈദിക ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി ശ്രീ ശങ്കരാവതാരമായ ശ്രീ ജഗദ്ഗുരു ശങ്കരാചാര്യ ശ്രീ വിദ്യാരാണ്യ ജി മഹാസാമ്രാജ്യ നിർമ്മിതിക്കും ചതുർവേദ ഭാഷ്യങ്ങളുടെ രചനയ്ക്കും മൂലസ്ഥാനമാക്കിയ ക്ഷേത്രമാണിത്. അനേകം സമ്പ്രദായങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകിയ ഈ ദിവ്യക്ഷേത്രം ശ്രീ ആദി പരാശക്തി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ നിത്യസാന്നിധ്യ മഹിമയാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇത് തപസ്വികൾക്കും വേദവിദ്വാന്മാർക്കും സകല വിദ്യകൾക്കും ക്ഷത്രിയരുടെ വീര്യത്തിനും കേന്ദ്രസ്ഥാനമാണ്.

Gujarati (ગુજરાતી)

“પંપા ક્ષેત્રનો વૈભવ”

૩૧ કરોડ વર્ષનો પૌરાણિક, આધ્યાત્મિક અને ઐતિહાસિક વારસો ધરાવતી પ્રાચીન ધાર્મિક રાજધાની અને નગર ‘પંપા ક્ષેત્ર’ છે, જે ‘પંપા પટ્ટણમ’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે (પાછળથી ત્રેતાયુગમાં ‘કિષ્કિંધા’ અને કલિયુગમાં ‘વિદ્યા વિજયનગર – હંપી’ સામ્રાજ્યો પણ આ જ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં સ્થાપિત થયા). આ દિવ્ય ક્ષેત્રના મધ્ય ભાગમાં પવિત્ર તુંગભદ્રા નદી વહે છે. શ્રી હેમકૂટ, ઋષ્યમૂક, માતંગ, માલ્યવંત અને અંજનાદ્રી જેવા પર્વતો તથા ચારેય દિશાઓમાં મુખ્ય દ્રારો અને ઉપ-દ્રારોથી આ ક્ષેત્ર દૈદીપ્યમાન છે.

યુગોથી લઈને વર્તમાન સમય સુધી સનાતન ધર્મ અને દેશની રક્ષા માટે ઈશ્વરની પ્રેરણાથી અનેક સામ્રાજ્યો અને મહાસામ્રાજ્યોની સ્થાપનાને આશ્રય આપનારું આ મહા દિવ્ય ક્ષેત્ર છે. જ્યારે પણ અધર્મ વધ્યો અને ધર્મ પર સંકટ આવ્યું, ત્યારે ધર્મ અને દેશની રક્ષા માટેના અંકુરો અહીં જ ફૂટ્યા અને વટવૃક્ષની જેમ વિશાળ સામ્રાજ્યોમાં વિકસિત થયા. પંપા ક્ષેત્ર એવા અનેક મહાન સામ્રાજ્યોની જન્મભૂમિ છે. આ સપ્તઋષિઓ દ્વારા પૂજાયેલું ક્ષેત્ર છે, જ્યાં માતા પાર્વતીએ ‘પંપામ્બિકા’ તરીકે અવતાર લઈને પરમેશ્વર શ્રી વિરૂપાક્ષ સાથે વિવાહ કર્યા હતા. આ રાજા સત્ય હરિશ્ચંદ્ર, શ્રી રામ અને પંચ પાંડવો દ્વારા ધર્મ રક્ષા માટે પસંદ કરાયેલ પવિત્ર સ્થળ છે.

ધર્મની રક્ષા માટે દેવાધિદેવ, યક્ષ, કિન્નર, કિંપુરુષ અને ગંધર્વ જેવા અનેક દેવગણોએ આ દિવ્ય ક્ષેત્રમાં વાનર, ઋક્ષરાજ અને રીંછના રૂપે અવતાર લીધો હતો. આ સપ્તઋષિઓની તપોભૂમિ છે. ભગવાાન વેદવ્યાસ શ્રી કૃષ્ણ દ્વૈપાયને ધર્મ અને વેદોની રક્ષા માટે અહીં આશ્રમ બનાવીને જાબાલી આદિ ઋષિમુનિઓને અધ્યયન-અધ્યાપન કરાવ્યું અને વેદ વિભાજનની પદ્ધતિ પ્રદાન કરી. ૪૧ તીર્થો, અનેક પર્વતો, દિવ્ય મંદિરો અને સમસ્ત દેવી-દેવતાઓના નિત્ય દિવ્ય સાનિધ્યથી યુક્ત આ પવિત્ર ક્ષેત્ર વર્તમાન કલિયુગમાં પણ ભક્તોને કલિયુગના પાપોમાંથી મુક્ત કરી અનુગૃહિત કરી રહ્યું છે.

વૈદિક ધર્મની રક્ષા માટે ભગવાન શંકરના અવતાર શ્રી જગદ્ગુરુ શંકરાચાર્ય શ્રી વિદ્યારણ્ય જી દ્વારા મહાસામ્રાજ્યના નિર્માણ અને ચારેય વેદોના ભાષ્યોની રચનાનું આ મૂળ સ્થાન રહ્યું છે. અનેક સંપ્રદાયોને આશ્રય આપનારું આ દિવ્ય ક્ષેત્ર શ્રી આદિ પરાશક્તિ શ્રી ભુવનેશ્વરી દેવીના નિત્ય સાનિધ્યની મહિમાથી અલંકૃત છે. આ તપસ્વીઓ, વેદ વિદ્વાનો, સમસ્ત વિદ્યાઓ અને ક્ષત્રિયોના શૌર્યનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ છે.

Marathi (मराठी)

“पंपा क्षेत्राचा वैभव”

३१ कोटी वर्षांचा पौराणिक, आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिक वारसा असणारी प्राचीन धार्मिक राजधानी आणि नगर म्हणजे ‘पंपा क्षेत्र’ होय, ज्याला ‘पंपा पट्टणम’ म्हणूनही प्रसिद्धी मिळाली (पुढे त्रेतायुगात ‘किष्किंधा’ आणि कलियुगात ‘विद्या विजयनगर – हंपी’ साम्राज्येही याच पवित्र क्षेत्रात स्थापन झाली). या दिव्य क्षेत्राच्या मध्य भागातून पावन तुंगभद्रा नदी प्रवाहित होते. श्री हेमकूट, ऋष्यमूक, मातंग, माल्यवंत आणि अंजनाद्री यांसारख्या पर्वतांनी तसेच चारही दिशांना मुख्य द्वारांनी व उप-द्वारांनी हे क्षेत्र देदीप्यमान आहे.

युगान्युगांपासून ते आजच्या वर्तमानापर्यंत सनातन धर्माच्या व देश रक्षणासाठी ईश्वराच्या प्रेरणेने अनेक साम्राज्यांना व महासाम्राज्यांना आश्रय देणारे हे महा दिव्य क्षेत्र आहे. जेव्हा जेव्हा अधर्म वाढला आणि धर्माला हानी पोहोचली, तेव्हा धर्माच्या व देशाच्या रक्षणासाठीचे अंकुर येथेच फुटले आणि वटवृक्षाप्रमाणे विशाल साम्राज्यांमध्ये विकसित झाले. पंपा क्षेत्र हे अशा अनेक महासाम्राज्यांची जन्मभूमी आहे. हे सप्तर्षींनी पूजलेले क्षेत्र आहे, जिथे पार्वती मातेने ‘पंपांबिका’ म्हणून अवतार घेऊन परमेश्वर श्री विरूपाक्षांशी विवाह केला. राजा सत्य हरिश्चंद्र, श्री राम आणि पांडवांनी धर्मरक्षणासाठी निवडलेले हे पवित्र क्षेत्र आहे.

धर्मरक्षणासाठी देवाधिदेव, यक्ष, किन्नर, किंपुरुष आणि गंधर्व यांसारख्या अनेक देवगणांनी या दिव्य क्षेत्रात वानर, ऋक्षराज आणि अस्वलांच्या (भल्लूक) रूपात अवतार घेतला. हे सप्तर्षींचे तपोक्षेत्र आहे. भगवान वेदव्यास श्री कृष्ण द्वैपायन यांनी धर्म आणि वेदांच्या रक्षणासाठी येथे आश्रम स्थापन करून जाबाली आदी ऋषीमुनींना अध्ययन-अध्यापन करवले आणि वेद विभाजनाची पद्धत प्रदान केली. ४१ तीर्थांनी, अनेक पर्वतांनी, दिव्य मंदिरांनी आणि समस्त देवी-देवतांच्या नित्य दिव्य सानिध्याने युक्त हे पवित्र क्षेत्र सध्याच्या कलियुगातही भक्तांना कलीच्या पापांपासून मुक्त करून अनुग्रहित करत आहे.

वैदिक धर्माच्या रक्षणासाठी भगवान शंकराचा अवतार असलेल्या श्री जगद्गुरू शंकराचार्य श्री विद्यारण्य जी यांनी महासाम्राज्याच्या उभारणीसाठी आणि चार वेदांच्या भाष्यांच्या रचनेसाठी हेच मूळ स्थान मानले. अनेक संप्रदायांना आश्रय देणारे हे दिव्य क्षेत्र श्री आदी पराशक्ती श्री भुवनेश्वरी मातेच्या नित्य सानिध्याच्या महिमाने अलंकृत आहे. हे तपस्वी, वेद विद्वान, समस्त विद्या आणि क्षत्रियांच्या शौर्याचे मुख्य केंद्रस्थान आहे.

Odia (ଓଡ଼ିଆ)

“ପମ୍ପା କ୍ଷେତ୍ରର ବୈଭବ”

୩୧ କୋଟି ବର୍ଷର ପୌରାଣିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା ବହନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ ରାଜଧାନୀ ଓ ନଗର ହେଉଛି ‘ପମ୍ପା କ୍ଷେତ୍ର’, ଯାହା ‘ପମ୍ପା ପଟ୍ଟଣମ’ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ‘କିଷ୍କିନ୍ଧା’ ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ‘ବିଦ୍ୟା ବିଜୟନଗର – ହମ୍ପି’ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା)। ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଇ ପବିତ୍ର ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ହେମକୂଟ, ଋଷ୍ୟମୂକ, ମାତଙ୍ଗ, ମାଲ୍ୟବନ୍ତ ଏବଂ ଅଞ୍ଜନାଦ୍ରି ପରି ପର୍ବତରାଜି ତଥା ଚାରି ଦିଗରେ ଦ୍ୱାର ଓ ଉପ-ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଦୀପ୍ୟମାନ ହୋଇ ଶୋଭାପାଉଛି।

ଯୁଗ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନାତନ ଧର୍ମ ଏବଂ ଦେଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଅନେକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ଏହା ଏକ ମହା ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଓ ଦେଶ ରକ୍ଷାର ଅଙ୍କୁର ଏହିଠାରେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ମହାବୃକ୍ଷ ପରି ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ପମ୍ପା କ୍ଷେତ୍ର ଏହିପରି ଅନେକ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଜନ୍ମଭୂମି। ଏହା ସପ୍ତଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ମାତା ପାର୍ବତୀ ‘ପମ୍ପାମ୍ବିକା’ ରୂପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରି ପରମେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଏହା ରାଜା ସତ୍ୟ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀରାମ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମନୋନୀତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର।

ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦେବାଧିଦେବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆଦି ଅନେକ ଦେବଗଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାନର, ଋକ୍ଷରାଜ ଏବଂ ଭାଲୁ ରୂପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ସପ୍ତଋଷିଙ୍କ ତପୋଭୂମି। ଭଗବାନ ବେଦବ୍ୟାସ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଧର୍ମ ଓ ବେଦର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି ଜାବାଲି ଆଦି ଋଷିମୁନିଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ-ଅଧ୍ୟାପନା କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ବେଦ ବିଭାଜନର କ୍ରମ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ୪୧ଟି ତୀର୍ଥ, ଅନେକ ପର୍ବତ, ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କଳିର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।

ବୈଦିକ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅବତାର ଶ୍ରୀ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀ ବିଦ୍ୟାରଣ୍ୟ ଜୀ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଚତୁର୍ବେଦ ଭାଷ୍ୟର ରଚନା ପାଇଁ ଏହାକୁ ମୂଳ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଅନେକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଶ୍ରୀ ଆଦି ପରାଶକ୍ତି ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ମହିମାରେ ମହିମାନ୍ୱିତ। ଏହା ତପସ୍ୱୀ, ବେଦ ବିଦ୍ୱାନ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଶୌର୍ଯ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।

Sanskrit (संस्कृतम्)

“पम्पाक्षेत्रस्य वैभवम्”

एकत्रिंशत्कोटिवर्षपुरातनस्य पौराणिक-आध्यात्मिक-ऐतिहासिक-धार्मिकस्य इतिहासस्य आधारभूतं प्राचीनं धार्मिकराजधानीनगरं पम्पाक्षेत्रम् अस्ति, यत् ‘पम्पापट्टणम्’ इति नाम्नापि सुप्रसिद्धम् (पश्चात् त्रेतायुगे ‘किष्किन्धा’ इति, कलियुगे च ‘विद्याविजयनगर – हम्पी’ साम्राज्यम् इति अनयोः साम्राज्ययोः स्थापना अपि अस्मिन्नेव दिव्यक्षेत्रे अभवत्)। अस्य दिव्यक्षेत्रस्य मध्यभागे पावनि तुङ्गभद्रानदी प्रवहति। एतत् क्षेत्रं श्रीहेमकूट-ऋष्यमूक-मातङ्ग-माल्यवन्त-अञ्जनाद्रि-प्रभृतिभिः पर्वतैः, चतुर्षु दिक्षु मुख्यद्वारैः उपद्वारैश्च सह अलौकिकरूपेण देदीप्यमानं विराजते।

युगेभ्यः युगान्तरं यावत् वर्तमानकालपर्यन्तं सनातनधर्मस्य राष्ट्रस्य च रक्षणाय भगवतः प्रेरणया अनेकसाम्राज्यानां महासाम्राज्यानां च स्थापनायै आश्रयं दत्तवत् एतत् महादिव्यक्षेत्रम्। यदा यदा अधर्मः प्रवर्धते स्म धर्मस्य च हानिः भवति स्म, तदा तदा धर्मरक्षणाय राष्ट्ररक्षणाय च अङ्कुराः अत्रैव प्रादुर्भूय महावृक्षाः इव विशालानां साम्राज्यानां रूपेण प्रवृद्धाः। तादृशानां बहुनां महासाम्राज्यानां जन्मभूमिः एतत् पम्पाक्षेत्रम्। एतत् सप्तर्षिभिः पूजितं क्षेत्रम्, यत्र पार्वतीदेवी ‘पम्पाम्बिका’ रूपेण अवतीर्य परमेश्वरं श्रीविरूपाक्षं परिणीतवती। एतत् क्षेत्रं सत्यहरिश्चन्द्रेण, श्रीरामचन्द्रेण, पञ्चपाण्डवैश्च धर्मरक्षणार्थं वृतं पवित्रस्थानम् अस्ति।

धर्मरक्षणार्थं देवाधिदेवाः, यक्षाः, किन्नराः, किम्पुरुषाः, गन्धर्वाः इत्यादयः अनेके देवगणाः अस्मिन् दिव्यक्षेत्रे वानराणाम्, ऋक्षराजानाम्, भल्लूकानां च रूपेण अवतीर्णाः। एतत् सप्तर्षीणां तपोभूमिः अस्ति। भगवान् वेदव्यासः श्रीकृष्णद्वैपायनः धर्मस्य वेदानाम च रक्षणार्थम् अत्र आश्रमं रचयित्वा जाबाल्यादिभ्यः मुनिभ्यः अध्ययनाध्यापने अनुगृहीतवान् तथा च वेदविभाजनक्रमम् अनुगृहीतवान्। एकचत्वारिंशत्-तीर्थैः (४१), अनेकपर्वतैः, दिव्यमन्दिरैः, सकलदेवानां नित्यदिव्यसान्निध्येन च युक्तम् एतत् पवित्रक्षेत्रम् अस्मिन् कलियुगे अपि कलिमलानां अपहृत्य समस्तान् भक्तान् अनुगृह्णाति।

वैदिकधर्मपरिरक्षणाय श्रीशङ्करावतारस्य श्रीजगद्गुरुशङ्कराचार्य-श्रीविद्यारण्य-वर्यस्य महासाम्राज्यनिर्माणाय चतुर्वेदभाष्याणां रचनायै च एतत् मूलस्थानम् अभवत्। अनेकसम्प्रदायेभ्यः आश्रयं दत्तवत् एतत् दिव्यक्षेत्रं श्रीआदिपराशक्ति-श्रीभुवनेश्वरीदेव्याः नित्यसान्निध्यस्य महिम्ना अलङ्कृतम् अस्ति। एतत् तपस्विनाम्, वेदविदुषाम्, सकलविद्यानाम्, क्षत्रियाणां शौर्यस्य च मुख्यं केन्द्रस्थानम् अस्ति।

Tamil (தமிழ்)

“பம்பா க்ஷேத்திரத்தின் வைபவம்”

31 கோடி ஆண்டுகள் பழமையான புராண, ஆன்மீக, வரலாற்று மற்றும் சமய பாரம்பரியம் கொண்ட தொன்மையான ஆன்மீகத் தலைநகரமும் நகரமும் பம்பா க்ஷேத்திரம் ஆகும். இது ‘பம்பா பட்டணம்’ என்றும் புகழ்பெற்றது (பின்னர் திரேதா யுகத்தில் ‘கிஷ்கிந்தை’ என்றும், கலியுகத்தில் ‘வித்யா விஜயநகரம் – ஹம்பி’ சாம்ராஜ்யம் என்றும் இரு பெரும் பேரரசுகள் இந்தத் திவ்ய க்ஷேத்திரத்திலேயே நிறுவப்பட்டன). இந்தத் திவ்ய க்ஷேத்திரத்தின் மையப்பகுதியில் புனிதமான துங்கபத்ரா நதி பாய்கிறது. ஸ்ரீ ஹேமகூடம், ருஷ்யமூகம், மாதங்கம், மாலையவந்தம், அஞ்சனாத்ரி போன்ற புண்ணிய பர்வதங்களாலும், நான்கு திசைகளிலும் உள்ள முதன்மைத் துவாரங்களாலும் உப-துவாரங்களாலும் இது ஒளிமயமாய் விளங்குகின்றது.

யுக யுகங்களாக தற்போதைய வர்த்தமான காலம் வரை சனாதன தர்மத்தைப் பாதுகாக்கவும் தேசத்தைக் காக்கவும் பகவானின் பேரருளால் பல சாம்ராஜ்யங்களுக்கும் மகா சாம்ராஜ்யங்களுக்கும் வித்திட்டு புகலிடம் அளித்த மகா திவ்ய க்ஷேத்திரம் இதுவாகும். எப்பொழுதெல்லாம் அதர்மம் பெருகி தர்மத்திற்கு தீங்கு நேர்கிறதோ, அப்பொழுதெல்லாம் தர்ம பாதுகாப்பிற்கும் தேச பாதுகாப்பிற்கும் வித்துக்கள் இங்கு முளைத்து, ஆலமரம் போல் விருட்சமாக வளர்ந்த பல மகா சாம்ராஜ்யங்களின் தாய்நிலம் இந்த பம்பா க்ஷேத்திரம். இது சப்தரிஷிகளால் பூஜிக்கப்பட்ட க்ஷேத்திரம்; பார்வதி தேவி ‘பம்பாம்பிகை’ தேவியாக அவதரித்து பரமேஸ்வரனான ஸ்ரீ விரூபாக்ஷரைத் திருமணம் செய்து கொண்ட திவ்ய க்ஷேத்திரம். சத்திய ஹரிச்சந்திரன், ஸ்ரீராமன் மற்றும் பஞ்ச பாண்டவர்கள் தர்மத்தைக் காப்பதற்காகத் தேர்ந்தெடுத்த புனிதப் பூமி இது.

தர்மத்தைக் காப்பதற்காக தேவாதி தேவர்கள், யக்ஷர்கள், கின்னரர்கள், கிம்புருஷர்கள், கந்தர்வர்கள் போன்ற அநேக தேவ கணங்கள் இந்தத் திவ்ய க்ஷேத்திரத்தில் வானரங்கள், கரடிகள் (ருக்ஷராஜன், பல்லூகம்) வடிவில் அவதரித்த திவ்ய க்ஷேத்திரம் இதுவாகும். இது சப்தரிஷிகளின் தபோபூமி. பகவான் வேதவியாசர் ஸ்ரீ கிருஷ்ண த்வைபாயனர் தர்மத்தையும் வேதங்களையும் பாதுகாப்பதற்காக இங்கு ஆசிரமத்தை அமைத்து, ஜாபாலி போன்ற முனிவர்களுக்கு அத்தியயன அத்தியாபனம் செய்துவித்து, வேதங்களைப் பகுக்கும் முறையை அருளிய திவ்ய க்ஷேத்திரம். 41 தீர்த்தங்களாலும், அநேக பர்வதங்களாலும், திவ்ய ஆலயங்களாலும், சகல தேவதைகளின் நித்திய திவ்ய சாந்நித்யத்தாலும் இந்த கலியுகத்திலும் கலிதோஷங்களைப் போக்கி அனைத்து பக்தர்களுக்கும் அருள்பாலிக்கும் புண்ணிய பூமி.

வைதிக தர்மத்தைப் பாதுகாப்பதற்காக ஸ்ரீ சங்கரரின் அவதாரமான ஸ்ரீ ஜகத்குரு சங்கராச்சாரிய ஸ்ரீ வித்யாரண்யர் ஜி மகா சாம்ராஜ்யத்தை நிறுவுவதற்கும் சதுர்வேத பாஷ்யங்களை இயற்றுவதற்கும் மூலஸ்தானமாகக் கொண்ட க்ஷேத்திரம் இதுவே. பல பாரம்பரியங்களுக்கு புகலிடம் அளித்த இந்தத் திவ்ய க்ஷேத்திரம் ஸ்ரீ ஆதி பராசக்தி ஸ்ரீ புவனேஸ்வரி தேவியின் நித்திய சாந்நித்ய மகிமையால் ஒளிர்கிறது. இது தபஸ்விகளுக்கும், வேத வித்வான்களுக்கும், சகல கலைகளுக்கும், க்ஷத்திரியர்களின் வீரியத்திற்கும் முதன்மையான கேந்திர ஸ்தலமாகத் திகழ்கிறது.

Malayalam (മലയാളം)

“പമ്പാക്ഷേത്രത്തിന്റെ വൈഭവം”

31 കോടി വർഷത്തെ പൗരാണികവും ആത്മീയവും ചരിത്രപരവുമായ പാരമ്പര്യമുള്ള പ്രാചീന ധാർമ്മിക തലസ്ഥാനവും നഗരവുമാണ് പമ്പാക്ഷേത്രം. ഇത് ‘പമ്പാ പട്ടണം’ എന്നും പ്രശസ്തമാണ് (പിന്നീട് ത്രേതായുഗത്തിൽ ‘കിഷ്കിന്ധ’യായും കലിയുഗത്തിൽ ‘വിദ്യാ വിജയനഗരം – ഹംപി’ സാമ്രാജ്യങ്ങളായും സ്ഥാപിതമായത് ഈ പുണ്യഭൂമിയിലാണ്). ഈ ദിവ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുകൂടിയാണ് വിശുദ്ധമായ തുംഗഭദ്രാ നദി ഒഴുകുന്നത്. ശ്രീ ഹേമകൂടം, ഋഷ്യമൂകം, മാതംഗം, മാಲ್ಯവന്തം, അഞ്ജനാദ്രി തുടങ്ങിയ പർവ്വതങ്ങളാലും നാല് ദിക്കുകളിലുമുള്ള ദ്വാരങ്ങളാലും ഉപദ്വാരങ്ങളാലും ഇത് ശോഭിച്ചുനിൽക്കുന്നു.

യുഗങ്ങൾ തൊട്ട് വർത്തമാനകാലം വരെ സനാതന ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനും ദേശരക്ഷയ്ക്കുമായി ഭഗവാന്റെ പ്രേരണയാൽ അനേകം സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെയും മഹാസാമ്രാജ്യങ്ങളുടെയും സ്ഥാപനത്തിന് അഭയം നൽകിയ മഹാ ദിവ്യക്ഷേത്രമാണിത്. അധർമ്മം വർദ്ധിച്ച് ധർമ്മത്തിന് ഹാനി സംഭവിക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിലൊക്കെയും ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനും ദേശരക്ഷയ്ക്കുമായി വിത്തുകൾ മുളച്ചുപൊന്തി, മഹാവൃക്ഷങ്ങളായി വളർന്ന അനേകം മഹാസാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ ജന്മഭൂമിയാണ് ഈ പമ്പാക്ഷേത്രം. സപ്തർഷികളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട ക്ഷേത്രമാണിത്. പാർവ്വതി ദേവി ‘പമ്പാ അംബിക’യായി അവതരിച്ച് പരമേശ്വരനായ ശ്രീ വിരൂപാക്ഷനെ പരിണയം ചെയ്ത ദിവ്യക്ഷേത്രം. സത്യ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ശ്രീരാമൻ, പഞ്ചപാണ്ഡവർ എന്നിവർ ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്ത പുണ്യഭൂമി.

ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി ദേവാധിദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, കിംപുരുഷന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ തുടങ്ങിയ അനേകം ദേവഗണങ്ങൾ വാനരന്മാരുടെയും ഋക്ഷരാജാക്കന്മാരുടെയും കരടികളുടെയും രൂപത്തിൽ അവതരിച്ച ദിവ്യക്ഷേത്രമാണിത്. ഇത് സപ്തർഷികളുടെ തപോഭൂമിയാണ്. ഭഗവാൻ വേദവ്യാസ ശ്രീ കൃഷ്ണ ദ്വൈപായനൻ ധർമ്മത്തിന്റെയും വേദങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണത്തിനായി ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച് ജാബാലി തുടങ്ങിയ ഋഷിമുനിമാർക്ക് അധ്യയന അധ്യാപനങ്ങൾ അനുഗ്രഹിച്ചു നൽകുകയും വേദവിഭജന ക്രമം ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്ത ദിവ്യക്ഷേത്രം. 41 തീർത്ഥങ്ങളാലും അനേകം പർവ്വതങ്ങളാലും ദിവ്യക്ഷേത്രങ്ങളാലും സകല ദേവതകളുടെയും നിത്യസാന്നിധ്യത്താലും നിലവിലെ കലിയുഗത്തിലും കലിദോഷങ്ങളെ അകറ്റി സമസ്ത ഭക്തരെയും അനുഗ്രഹിക്കുന്ന പുണ്യഭൂമി.

വൈദിക ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി ശ്രീ ശങ്കരാവതാരമായ ശ്രീ ജഗദ്ഗുരു ശങ്കരാചാര്യ ശ്രീ വിദ്യാരാണ്യ ജി മഹാസാമ്രാജ്യ നിർമ്മിതിക്കും ചതുർവേദ ഭാഷ്യങ്ങളുടെ രചനയ്ക്കും മൂലസ്ഥാനമാക്കിയ ക്ഷേത്രമാണിത്. അനേകം സമ്പ്രദായങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകിയ ഈ ദിവ്യക്ഷേത്രം ശ്രീ ആദി പരാശക്തി ശ്രീ ഭുവനേശ്വരി ദേവിയുടെ നിത്യസാന്നിധ്യ മഹിമയാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇത് തപസ്വികൾക്കും വേദവിദ്വാന്മാർക്കും സകല വിദ്യകൾക്കും ക്ഷത്രിയരുടെ വീര്യത്തിനും കേന്ദ്രസ്ഥാനമാണ്.

Gujarati (ગુજરાતી)

“પંપા ક્ષેત્રનો વૈભવ”

૩૧ કરોડ વર્ષનો પૌરાણિક, આધ્યાત્મિક અને ઐતિહાસિક વારસો ધરાવતી પ્રાચીન ધાર્મિક રાજધાની અને નગર ‘પંપા ક્ષેત્ર’ છે, જે ‘પંપા પટ્ટણમ’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે (પાછળથી ત્રેતાયુગમાં ‘કિષ્કિંધા’ અને કલિયુગમાં ‘વિદ્યા વિજયનગર – હંપી’ સામ્રાજ્યો પણ આ જ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં સ્થાપિત થયા). આ દિવ્ય ક્ષેત્રના મધ્ય ભાગમાં પવિત્ર તુંગભદ્રા નદી વહે છે. શ્રી હેમકૂટ, ઋષ્યમૂક, માતંગ, માલ્યવંત અને અંજનાદ્રી જેવા પર્વતો તથા ચારેય દિશાઓમાં મુખ્ય દ્રારો અને ઉપ-દ્રારોથી આ ક્ષેત્ર દૈદીપ્યમાન છે.

યુગોથી લઈને વર્તમાન સમય સુધી સનાતન ધર્મ અને દેશની રક્ષા માટે ઈશ્વરની પ્રેરણાથી અનેક સામ્રાજ્યો અને મહાસામ્રાજ્યોની સ્થાપનાને આશ્રય આપનારું આ મહા દિવ્ય ક્ષેત્ર છે. જ્યારે પણ અધર્મ વધ્યો અને ધર્મ પર સંકટ આવ્યું, ત્યારે ધર્મ અને દેશની રક્ષા માટેના અંકુરો અહીં જ ફૂટ્યા અને વટવૃક્ષની જેમ વિશાળ સામ્રાજ્યોમાં વિકસિત થયા. પંપા ક્ષેત્ર એવા અનેક મહાન સામ્રાજ્યોની જન્મભૂમિ છે. આ સપ્તઋષિઓ દ્વારા પૂજાયેલું ક્ષેત્ર છે, જ્યાં માતા પાર્વતીએ ‘પંપામ્બિકા’ તરીકે અવતાર લઈને પરમેશ્વર શ્રી વિરૂપાક્ષ સાથે વિવાહ કર્યા હતા. આ રાજા સત્ય હરિશ્ચંદ્ર, શ્રી રામ અને પંચ પાંડવો દ્વારા ધર્મ રક્ષા માટે પસંદ કરાયેલ પવિત્ર સ્થળ છે.

ધર્મની રક્ષા માટે દેવાધિદેવ, યક્ષ, કિન્નર, કિંપુરુષ અને ગંધર્વ જેવા અનેક દેવગણોએ આ દિવ્ય ક્ષેત્રમાં વાનર, ઋક્ષરાજ અને રીંછના રૂપે અવતાર લીધો હતો. આ સપ્તઋષિઓની તપોભૂમિ છે. ભગવાાન વેદવ્યાસ શ્રી કૃષ્ણ દ્વૈપાયને ધર્મ અને વેદોની રક્ષા માટે અહીં આશ્રમ બનાવીને જાબાલી આદિ ઋષિમુનિઓને અધ્યયન-અધ્યાપન કરાવ્યું અને વેદ વિભાજનની પદ્ધતિ પ્રદાન કરી. ૪૧ તીર્થો, અનેક પર્વતો, દિવ્ય મંદિરો અને સમસ્ત દેવી-દેવતાઓના નિત્ય દિવ્ય સાનિધ્યથી યુક્ત આ પવિત્ર ક્ષેત્ર વર્તમાન કલિયુગમાં પણ ભક્તોને કલિયુગના પાપોમાંથી મુક્ત કરી અનુગૃહિત કરી રહ્યું છે.

વૈદિક ધર્મની રક્ષા માટે ભગવાન શંકરના અવતાર શ્રી જગદ્ગુરુ શંકરાચાર્ય શ્રી વિદ્યારણ્ય જી દ્વારા મહાસામ્રાજ્યના નિર્માણ અને ચારેય વેદોના ભાષ્યોની રચનાનું આ મૂળ સ્થાન રહ્યું છે. અનેક સંપ્રદાયોને આશ્રય આપનારું આ દિવ્ય ક્ષેત્ર શ્રી આદિ પરાશક્તિ શ્રી ભુવનેશ્વરી દેવીના નિત્ય સાનિધ્યની મહિમાથી અલંકૃત છે. આ તપસ્વીઓ, વેદ વિદ્વાનો, સમસ્ત વિદ્યાઓ અને ક્ષત્રિયોના શૌર્યનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ છે.

Odia (ଓଡ଼ିଆ)

“ପମ୍ପା କ୍ଷେତ୍ରର ବୈଭବ”

୩୧ କୋଟି ବର୍ଷର ପୌରାଣିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା ବହନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ ରାଜଧାନୀ ଓ ନଗର ହେଉଛି ‘ପମ୍ପା କ୍ଷେତ୍ର’, ଯାହା ‘ପମ୍ପା ପଟ୍ଟଣମ’ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ‘କିଷ୍କିନ୍ଧା’ ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ‘ବିଦ୍ୟା ବିଜୟନଗର – ହମ୍ପି’ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା)। ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଇ ପବିତ୍ର ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀ ହେମକୂଟ, ଋଷ୍ୟମୂକ, ମାତଙ୍ଗ, ମାଲ୍ୟବନ୍ତ ଏବଂ ଅଞ୍ଜନାଦ୍ରି ପରି ପର୍ବତରାଜି ତଥା ଚାରି ଦିଗରେ ଦ୍ୱାର ଓ ଉପ-ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଦୀପ୍ୟମାନ ହୋଇ ଶୋଭାପାଉଛି।

ଯୁଗ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନାତନ ଧର୍ମ ଏବଂ ଦେଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଅନେକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ଏହା ଏକ ମହା ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଓ ଦେଶ ରକ୍ଷାର ଅଙ୍କୁର ଏହିଠାରେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ମହାବୃକ୍ଷ ପରି ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ପମ୍ପା କ୍ଷେତ୍ର ଏହିପରି ଅନେକ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଜନ୍ମଭୂମି। ଏହା ସପ୍ତଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ମାତା ପାର୍ବତୀ ‘ପମ୍ପାମ୍ବିକା’ ରୂପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରି ପରମେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଏହା ରାଜା ସତ୍ୟ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀରାମ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମନୋନୀତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର।

ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦେବାଧିଦେବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆଦି ଅନେକ ଦେବଗଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାନର, ଋକ୍ଷରାଜ ଏବଂ ଭାଲୁ ରୂପରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହା ସପ୍ତଋଷିଙ୍କ ତପୋଭୂମି। ଭଗବାନ ବେଦବ୍ୟାସ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଧର୍ମ ଓ ବେଦର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି ଜାବାଲି ଆଦି ଋଷିମୁନିଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ-ଅଧ୍ୟାପନା କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ବେଦ ବିଭାଜନର କ୍ରମ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ୪୧ଟି ତୀର୍ଥ, ଅନେକ ପର୍ବତ, ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କଳିର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।

ବୈଦିକ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅବତାର ଶ୍ରୀ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀ ବିଦ୍ୟାରଣ୍ୟ ଜୀ ମହାସାମ୍ରାଜ୍ୟର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଚତୁର୍ବେଦ ଭାଷ୍ୟର ରଚନା ପାଇଁ ଏହାକୁ ମୂଳ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଅନେକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଶ୍ରୀ ଆଦି ପରାଶକ୍ତି ଶ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ମହିମାରେ ମହିମାନ୍ୱିତ। ଏହା ତପସ୍ୱୀ, ବେଦ ବିଦ୍ୱାନ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଶୌର୍ଯ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।

Bengali (বাংলা)

“পম্পা ক্ষেত্রের বৈভব”

৩১ কোটি বছরের পৌরাণিক, আধ্যাত্মিক এবং ঐতিহাসিক ঐতিহ্যবাহী প্রাচীন ধর্মীয় রাজধানী ও নগর হলো ‘পম্পা ক্ষেত্র’, যা ‘পম্পা পট্টণম’ নামেও সুপরিচিত (পরবর্তীকালে ত্রেতাযুগে ‘কিস্কিন্ধ্যা’ এবং কলিযুগে ‘বিদ্যা বিজয়নগর – হাম্পি’ সাম্রাজ্যও এই পবিত্র ভূমিতেই স্থাপিত হয়েছিল)। এই দিব্য ক্ষেত্রের মধ্যাঞ্চল দিয়ে প্রবাহিত হচ্ছে পবিত্র তুঙ্গভদ্রা নদী। এটি শ্রী হেমকূট, ঋষ্যমূক, মাতঙ্গ, মাল্যবন্ত এবং অঞ্জনাদ্রির মতো পর্বতসমূহ এবং চার দিকে প্রধান দ্বার ও উপ-দ্বারের মাধ্যমে অলৌকিকভাবে দীপ্তিমান হয়ে শোভা পাচ্ছে।

যুগ যুগ ধরে বর্তমান সময় পর্যন্ত সনাতন ধর্ম ও দেশ রক্ষার জন্য ঈশ্বরের প্রেরণায় অনেক সাম্রাজ্য ও মহাসাম্রাজ্যের ভিত্তিকে আশ্রয় প্রদানকারী এটি এক মহা দিব্য ক্ষেত্র। যখনই অধর্ম বৃদ্ধি পেয়েছে এবং ধর্মের ক্ষতি হয়েছে, তখনই ধর্ম ও দেশ রক্ষার অঙ্কুর এখানেই প্রস্ফুটিত হয়ে মহাবৃক্ষের মতো বিশাল সাম্রাজ্যে পরিণত হয়েছে। পম্পা ক্ষেত্র এমনই অনেক মহাসাম্রাজ্যের জন্মভূমি। এটি সপ্তর্ষিদের দ্বারা পূজিত ক্ষেত্র, যেখানে মাতা পার্বতী ‘পম্পাম্বিকা’ রূপে অবতার গ্রহণ করে পরমেশ্বর শ্রী বিরূপাক্ষকে বিবাহ করেছিলেন। এটি রাজা সত্য হরিশ্চন্দ্র, শ্রী রাম এবং পঞ্চ পাণ্ডবদের দ্বারা ধর্ম রক্ষার জন্য মনোনীত পবিত্র ধাম।

ধর্ম রক্ষার উদ্দেশ্যে দেবাধিদেব, যক্ষ, কিন্নর, কিম্পুরুষ এবং গন্ধর্ব আদি অনেক দেবগণ এই দিব্য ক্ষেত্রে বানর, ঋক্ষরাজ এবং ভল্লুকের রূপে অবতার গ্রহণ করেছিলেন। এটি সপ্তর্ষিদের তপোভূমি। ভগবান বেদব্যাস শ্রী কৃষ্ণ দ্বৈপায়ন ধর্ম ও বেদ রক্ষার জন্য এখানে আশ্রম রচনা করে জাবালি আদি ঋষি-মুনিদের অধ্যয়ন-অধ্যাপনা করিয়েছিলেন এবং বেদ বিভাগের ক্রম প্রদান করেছিলেন। ৪১টি তীর্থ, অসংখ্য পর্বত, দিব্য মন্দির এবং সকল দেব-দেবীর নিত্য দিব্য সান্নিধ্যে পূর্ণ এই পবিত্র ক্ষেত্র বর্তমান কলিযুগেও ভক্তদের কলির পাপ থেকে মুক্ত করে অনুগ্রহ প্রদান করছে।

বৈদিক ধর্ম রক্ষার উদ্দেশ্যে ভগবান শঙ্করের অবতার শ্রী জগদ্গুরু শঙ্করাচার্য শ্রী বিদ্যারণ্য জী মহাসাম্রাজ্য প্রতিষ্ঠা এবং চতুর্ভেদের ভাষ্য রচনার মূল স্থান হিসেবে একে গ্রহণ করেছিলেন। অনেক সম্প্রদায়কে আশ্রয় প্রদানকারী এই দিব্য ক্ষেত্র শ্রী আদি পরাশক্তি শ্রী ভুবনেশ্বরী দেবীর নিত্য সান্নিধ্যের মহিমায় প্রদীপ্ত। এটি তপস্বীদের, বেদ পণ্ডিতদের, সকল বিদ্যার এবং ক্ষত্রিয়দের শৌর্যের প্রধান কেন্দ্রবিন্দু।

ఈ క్షేత్రమహిమను తెలిసి, ఇంతటి మహిమాన్విత క్షేత్రమును దర్శింప, సేవింప వచ్చిన సప్త ఋషులు దివ్యమైన , మహిమాన్వితమైన క్షేత్రమును చూసి ఆశ్చర్యపడిన వ్యాకులత చెందగా, ఇటువంటి దివ్య క్షేత్రమును ఏరకంగా తెలుసుకోవలె అని చింతాకులులై ఉండి భగవంతుని పరమేశ్వరుని శ్రీ విరూపాక్షును ఆశ్రయింప, ప్రార్థింప భక్తవత్సలుడైన పరశివుడే “శ్రీ కాలభైరవుని రూపములో క్షేత్రమహిమను ప్రత్యక్షంగా సప్త ఋషులకు ఉపదేశించిన అనుగ్రహించిన దివ్య మహిమాన్విత క్షేత్రము , సాక్షాత్తు సప్తఋషులే ఈ క్షేత్రమును చూసి ఆశ్చర్యము పొందిరి , అటువంటి దివ్య క్షేత్రము ,

ఈ సకల క్షేత్ర మహిమ , మాహాత్మ్యమును ద్వాపరయుగములో సాక్షాత్ వేదవ్యాసులవారే ఈ క్షేత్రమునకు వచ్చి వేదవ్యాస ఆశ్రమమ గురుకులంలో అష్టాదశ పురాణములలో అంతర్భాగముగా “శ్రీ స్కాందపురాణాతర్గత హేమకుట ఖండాత్మక సప్తర్షి ప్రకాశికా యాత్రా ” శ్రీ పంపా పురాణమును, పంపా మాహాత్మ్యమును భక్తులను అనుగ్రహించిన రచించిన క్షేత్రము ఈ పంపా మాహాత్మ్యము పురాణము నందు ఈ క్షేత్రము గురించి సంపూర్ణముగా వర్ణింపబడినది , పంపా మాహాత్యము పావనీయము ,

English

Knowing the glory of this sacred realm, the Saptharishis (Seven Sages) arrived to behold and offer their devotions to this magnificent Kshetra. Upon witnessing its immense divine power and grandeur, they were awestruck and filled with anxious wonder, contemplating how to fully comprehend the depth of such an exalted land. Filled with deep concern, they sought refuge in Supreme Lord Parameshwara Sri Virupaksha and prayed to Him.

Moved by love for His devotees, Lord Parashiva Himself manifested in the form of Sri Kala Bhairava and directly imparted and blessed the Saptharishis with the supreme wisdom of the Kshetra’s glory. This is the sacred realm where the Saptharishis themselves were left spellbound by its divine splendor.

Furthermore, during Dvapara Yuga, Bhagavan Veda Vyasa Himself visited this holy land. At the Veda Vyasa Ashram Gurukula, as an integral part of the Eighteen Mahapuranas, He authored and blessed the devotees with the “Sri Pampa Puranam” and “Pampa Mahatmyam”—specifically framed within the “Sri Skanda Puranantargata Hemakuta Khandatmaka Saptharshi Prakashika Yatra”. The glory of this sacred realm is completely and vividly described within this Pampa Mahatmyam Purana; truly, the Pampa Mahatmyam is most sanctifying and purifying.

Hindi (हिंदी)

इस पवित्र क्षेत्र की महिमा जानकर, ऐसे अत्यंत महिमावान क्षेत्र के दर्शन एवं सेवा हेतु पधारे सप्तऋषि इस अलौकिक एवं प्रभावकारी क्षेत्र को देखकर आश्चर्यचकित व व्याकुल हो उठे। ऐसे दिव्य क्षेत्र के मर्म को किस प्रकार समझा जाए, इस चिंता में मग्न होकर उन्होंने परमेश्वर भगवान श्री विरूपाक्ष की शरण ली और उनसे प्रार्थना की।

तब भक्तवत्सल परमशिव ने स्वयं श्री कालभैरव के रूप में प्रकट होकर सप्तऋषियों को प्रत्यक्ष रूप से इस क्षेत्र की महिमा का उपदेश दिया और उन्हें अनुगृहीत किया। यह वही दिव्य महिमावान क्षेत्र है जिसे देखकर स्वयं सप्तऋषि भी विस्मयमुग्ध हो गए थे।

द्वापरयुग में स्वयं भगवान वेदव्यास जी इस पवित्र क्षेत्र में पधारे थे। उन्होंने अपने वेदव्यास आश्रम गुरुकुल में अष्टादश महापुराणों के अंतर्गत “श्री स्कंदपुराणांतर्गत हेमकूट खंडात्मक सप्तर्षि प्रकाशिका यात्रा” के रूप में “श्री पम्पा पुराण” एवं “पम्पा माहात्म्य” की रचना कर समस्त भक्तों को अनुगृहीत किया था। इस ‘पम्पा माहात्म्य’ पुराण में इस क्षेत्र का संपूर्ण व विशद वर्णन किया गया है। पम्पा माहात्म्य अत्यंत पवित्र और पावन करने वाला है।

Kannada (ಕನ್ನಡ)

ಈ ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಇಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೇವಿಸಲು ಬಂದ ಸಪ್ತಋಷಿಗಳು, ಈ ದಿವ್ಯವೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಯೂ ಆದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡರು. ಇಂತಹ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತರಾಗಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.

ಆಗ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಪರಶಿವನೇ ಶ್ರೀ ಕಾಲಭೈರವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸಪ್ತಋಷಿಗಳಿಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಪ್ತಋಷಿಗಳೇ ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟಂತಹ ದಿವ್ಯ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದು.

ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವೇದವ್ಯಾಸರೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ತಮ್ಮ ವೇದವ್ಯಾಸ ಆಶ್ರಮ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳ ಅಂತರ್ಭಾಗವಾಗಿ “ಶ್ರೀ ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣಾಂತರ್ಗತ ಹೇಮಕೂಟ ಖಂಡಾತ್ಮಕ ಸಪ್ತರ್ಷಿ ಪ್ರಕಾಶಿಕಾ ಯಾತ್ರಾ” ಎಂಬ “ಶ್ರೀ ಪಂಪಾ ಪುರಾಣ” ಹಾಗೂ “ಪಂಪಾ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ” ವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಭಕ್ತರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಈ ‘ಪಂಪಾ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ’ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕುರಿತು સંપૂર્ણವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಂಪಾ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪಾವನಕರವಾದುದು.

Malayalam (മലയാളം)

ഈ പുണ്യഭൂമിയുടെ മഹിമയറിഞ്ഞ്, ഇത്രയും മഹിമാന്വിതമായ ക്ഷേത്രം ദർശിക്കാനും സേവിക്കാനുമായി എത്തിയ സപ്തർഷികൾ ഈ ദിവ്യവും അത്ഭുതകരവുമായ ക്ഷേത്രം കണ്ട് ആശ്ചര്യഭരിതരും വ്യാകുലരുമായി. ഇത്തരമൊരു ദിവ്യക്ഷേത്രത്തെ ഏതുവിധേനയാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് എന്ന ചിന്തയാൽ അവർ പരമേശ്വരനായ ശ്രീ വിരൂപാക്ഷനെ അഭയം പ്രാപിക്കുകയും പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.

അപ്പോൾ ഭക്തവത്സലനായ പരമശിവൻ തന്നെ ശ്രീ കാലഭൈരവന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി സപ്തർഷികൾക്ക് ഈ ക്ഷേത്രമഹിമ നേരിട്ട് ഉപദേശിച്ചു നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. സാക്ഷാൽ സപ്തർഷികൾ പോലും കണ്ടു അത്ഭുതപ്പെട്ട ദിവ്യ മഹിമാന്വിതമായ ക്ഷേത്രമാണിത്.

ദ്വാപരയുഗത്തിൽ സാക്ഷാൽ വേദവ്യാസഭഗവാൻ ഈ പുണ്യഭൂമിയിൽ എഴുന്നള്ളുകയും, വേദവ്യാസ ആശ്രമ ഗുരുകുലത്തിൽ വെച്ച് അഷ്ടാദശ പുരാണങ്ങളുടെ അന്തർഭാഗമായി “ശ്രീ സ്കാന്ദപുരാണാന്തർഗത ഹേമകൂട ഖണ്ഡാത്മക സപ്തർഷി പ്രകാശിക യാത്രാ” എന്ന “ശ്രീ പമ്പാ പുരാണവും”“പമ്പാ മാഹാത്മ്യവും” രചിച്ച് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പമ്പാ മാഹാത്മ്യ പുരാണത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് സമ്പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു; പമ്പാ മാഹാത്മ്യം പരമപാവനമാണ്.

Gujarati (ગુજરાતી)

આ પવિત્ર ક્ષેત્રની મહિમા જાણીને, આવા અત્યંત મહિમાવાન ક્ષેત્રના દર્શન અને સેવા અર્થે પધારેલા સપ્તઋષિઓ આ અલૌકિક ક્ષેત્રને જોઈને આશ્ચર્યચકિત અને વ્યાકુલ થઈ ગયા. આવા દિવ્ય ક્ષેત્રને કઈ રીતે સમજવું તેની ચિંતામાં મગ્ન થઈ તેમણે પરમેશ્વર શ્રી વિરૂપાક્ષનો આશ્રય લીધો અને પ્રાર્થના કરી.

ત્યારે ભક્તવત્સલ પરમશિવે સ્વયં શ્રી કાલભૈરવના રૂપમાં પ્રત્યક્ષ થઈને સપ્તઋષિઓને આ ક્ષેત્રની મહિમાનો ઉપદેશ આપ્યો અને અનુગૃહિત કર્યા. આ એવું દિવ્ય મહિમાવાન ક્ષેત્ર છે જેને જોઈને સાક્ષાત્ સપ્તઋષિઓ પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા.

દ્વાપરયુગમાં સાક્ષાત્ વેદવ્યાસજી આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં પધાર્યા હતા અને પોતાના વેદવ્યાસ આશ્રમ ગુરુકુલમાં અષ્ટા his દશ મહાપુરાણોના અંતર્ગત “શ્રી સ્કંદપુરાણાંતર્ગત હેમકૂટ ખંડાત્મક સપ્તર્ષિ પ્રકાશિકા યાત્રા” રૂપે “શ્રી પંપા પુરાણ” તથા *”પંપા માહાત્મ્ય”*ની રચના કરીને સમસ્ત ભક્તો પર અનુગ્રહ કર્યો હતો. આ ‘પંપા માહાત્મ્ય’ પુરાણમાં આ ક્ષેત્રનું સંપૂર્ણ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે; પંપા માહાત્મ્ય અત્યંત પવિત્ર અને પાપનાશિની છે.

Marathi (मराठी)

या पवित्र क्षेत्राचा महिमा जाणून, अशा अत्यंत महिमावान क्षेत्राचे दर्शन व सेवा करण्यासाठी आलेले सप्तर्षी हे अलौकिक व दिव्य क्षेत्र पाहून आश्चर्यचकित व व्याकुळ झाले. अशा दिव्य क्षेत्राचे मर्म कसे समजून घ्यावे, या चिंतेत असताना त्यांनी परमेश्वर श्री विरूपाक्षांचा आश्रय घेतला व त्यांची प्रार्थना केली.

तेव्हा भक्तवत्सल परमशिवाने स्वतः श्री कालभैरवाच्या रूपात प्रगट होऊन सप्तर्षींना प्रत्यक्ष या क्षेत्राच्या महिमाचा उपदेश केला व त्यांना अनुग्रहित केले. साक्षात सप्तर्षीही ज्या क्षेत्राला पाहून विस्मयचकित झाले, असे हे दिव्य महिमावान क्षेत्र आहे.

द्वापरयुगात साक्षात वेदव्यासजी या क्षेत्रात आले होते आणि त्यांनी आपल्या वेदव्यास आश्रम गुरुुकुलात अष्टादश महापुराणांचा भाग म्हणून “श्री स्कंदपुराणांतर्गत हेमकूट खंडात्मक सप्तर्षी प्रकाशिका यात्रा” या नावाने “श्री पंपा पुराण” व “पंपा माहात्म्य” ची रचना करून सर्व भक्तांवर अनुग्रह केला. या ‘पंपा माहात्म्य’ पुराणात या क्षेत्राचे संपूर्ण वर्णन केलेले आहे; पंपा माहात्म्य अत्यंत पावन व पवित्र करणारे आहे.

Odia (ଓଡ଼ିଆ)

ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଜାଣି, ଏପରି ମହିମାନ୍ୱିତ କ୍ଷେତ୍ରର ଦର୍ଶନ ଓ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ସପ୍ତଋଷି ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ କିପରି ବୁଝିହେବ, ସେହି ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

ତେବେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପରମଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀ କାଳଭୈରବଙ୍କ ରୂପରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ସପ୍ତଋଷିଙ୍କୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅନୁଗୃହୀତ କରିଥିଲେ। ସାକ୍ଷାତ୍ ସପ୍ତଋଷି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହା ସେହି ଦିବ୍ୟ ମହିମାନ୍ୱିତ କ୍ଷେତ୍ର।

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବେଦବ୍ୟାସ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ନିଜ ବେଦବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମ ଗୁରୁକୁଳରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ମହାପୁରାଣର ଅନ୍ତର୍ଗତ “ଶ୍ରୀ ସ୍କାନ୍ଦପୁରାଣାନ୍ତର୍ଗତ ହେମକୂଟ ଖଣ୍ଡାତ୍ମକ ସପ୍ତର୍ଷି ପ୍ରକାଶିକା ଯାତ୍ରା” ଭାବରେ “ଶ୍ରୀ ପମ୍ପା ପୁରାଣ” ଓ “ପମ୍ପା ମାହାତ୍ମ୍ୟ” ରଚନା କରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ‘ପମ୍ପା ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ପୁରାଣରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପମ୍ପା ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ପାବନକାରୀ।

Sanskrit (संस्कृतम्)

अस्य क्षेत्रस्य महिमानं ज्ञात्वा, एतादृशं महिमान्वितं क्षेत्रं द्रष्टुं सेवितुं च आगताः सप्तर्षयः एतत् दिव्यं प्रभावशालि च क्षेत्रं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिताः व्याकुलाश्च अभवन्। एतादृशं दिव्यक्षेत्रं कथम् अवगन्तव्यम् इति चिन्ताकुलाः सन्तः ते परमेश्वरं श्रीविरूपाक्षम् आश्रित्य प्रार्थनां कृतवन्तः।

तदा भक्तवत्सलः परमशिवः स्वयं श्रीकालभैरवस्य रूपेण प्रत्यक्षः भूत्वा सप्तर्षिभ्यः अस्य क्षेत्रस्य महिमानं प्रत्यक्षम् उपदिष्टवान् अनुगृहीतवांश्च। साक्षात् सप्तर्षयः अपि यत् क्षेत्रं दृष्ट्वा विस्मयं गताः, तादृशं दिव्यमहिमान्वितं क्षेत्रम् एतत्।

द्वापरयुगे साक्षात् वेदव्यासः अस्मिन् क्षेत्रे समागत्य स्वकीय-वेदव्यासाश्रम-गुरुकुले अष्टादशपुराणानाम् अन्तर्गततया “श्रीस्कान्दपुराणान्तर्गत-हेमकूटखण्डात्मक-सप्तर्षिप्रकाशिकायत्रा” इति रूपेण “श्रीपम्पापुराणम्” तथा “पम्पामाहात्म्यम्” रचयित्वा भक्तान् अनुगृहीतवान्। अस्मिन् ‘पम्पामाहात्म्ये’ पुराणे अस्य क्षेत्रस्य विषये सम्पूर्णं वर्णितम् अस्ति; पम्पामाहात्म्यं परमपावनम् अस्ति।

Tamil (தமிழ்)

இந்தத் திவ்ய க்ஷேத்திரத்தின் மகிமையை அறிந்து, இத்தகைய மகிமை பொருந்திய க்ஷேத்திரத்தைத் தரிசிக்கவும் சேவிக்கவும் வந்த சப்தரிஷிகள், இந்தத் திவ்யமான அற்புதம் நிறைந்த க்ஷேத்திரத்தைக் கண்டு ஆச்சரியமுற்று வியாकुलமடைந்தனர். இத்தகைய திவ்ய க்ஷேத்திரத்தை எந்த வழியில் அறிவது എന്ന് சிந்தனையில் மூழ்கி, பரமேஸ்வரனான ஸ்ரீ விரூபாக்ஷரைச் சரணடைந்து பிரார்த்தித்தனர்.

அப்பொழுது பக்தவத்சலனான பரமசிவனே ஸ்ரீ காலபைரவரின் வடிவில் ప్రత్యட்சமாகி, சப்தரிஷிகளுக்கு இந்த க்ஷேத்திர மகிமையை நேரில் உபதேசித்து அருளினார். சாட்சாத் சப்தரிஷிகளே கண்டு வியந்த திவ்ய மகிமை பொருந்திய க்ஷேத்திரம் இதுவே.

துவாபர யுகத்தில் சாட்சாத் வேதவியாசரே இந்த க்ஷேத்திரத்திற்கு எழுந்தருளி, தமது வேதவியாச ஆசிரம குருகுலத்தில் அஷ்டாதச மகா புராணங்களின் ஒரு பகுதியாக “ஸ்ரீ ஸ்காந்தபுராணாந்தர்கத ஹேமகூட கண்டாத்மக சப்தரிஷி பிரகாசிகா யாத்ரா” எனும் “ஸ்ரீ பம்பா புராணம்” மற்றும் “பம்பா மாஹாத்மியம்” இயற்றி பக்தர்களுக்கு அருள்பாலித்தார். இந்த ‘பம்பா மாஹாத்மியம்’ புராணத்தில் இந்த க்ஷேத்திரத்தைப் பற்றி முழுமையாக விவரிக்கப்பட்டுள்ளது; பம்பா மாஹாத்மியம் மிகவும் புனிதமானதாகும்.

Bengali (বাংলা)

এই ক্ষেত্রটির মহিমা জেনে, এমন অত্যন্ত মহিমান্বিত ক্ষেত্র দর্শন ও সেবা করার উদ্দেশ্যে আগত সপ্তর্ষিগণ এই অলৌকিক ও প্রভাবপূর্ণ ক্ষেত্র দেখে আশ্চর্যজনকভাবে ব্যাকুল হয়ে পড়লেন। এমন দিব্য ক্ষেত্রকে কীভাবে উপলব্ধি করা সম্ভব, এই চিন্তায় মগ্ন হয়ে তারা পরমেশ্বর শ্রী বিরূপাক্ষের শরণাপন্ন হলেন এবং প্রার্থনা জানালেন।

তখন ভক্তবৎসল পরমশিব স্বয়ং শ্রী কালভৈরব-এর রূপে প্রত্যক্ষ হয়ে সপ্তর্ষিদের কাছে সরাসরি এই ক্ষেত্রের মহিমা উপদেশ দিলেন এবং তাদের অনুগ্রহ করলেন। সাক্ষাৎ সপ্তর্ষিগণও যে ক্ষেত্র দেখে বিস্মিত হয়েছিলেন, এটি সেই দিব্য মহিমান্বিত ক্ষেত্র।

দ্বাপরযুগে সাক্ষাৎ বেদব্যাস জী এই ক্ষেত্রে আগমন করেছিলেন এবং নিজের বেদব্যাস আশ্রম গুরুকুলে অষ্টাদশ মহাপুরাণের অন্তর্গত “শ্রী স্কন্দপুরাণান্তর্গত হেমকূট খণ্ডাত্মক সপ্তর্ষি প্রকাশিকা যাত্রা” হিসেবে “শ্রী পম্পা পুরাণ” এবং “পম্পা মাহাত্ম্য” রচনা করে ভক্তদের অনুগ্রহ করেছিলেন। এই ‘পম্পা মাহাত্ম্য’ পুরাণে এই ক্ষেত্র সম্পর্কে সম্পূর্ণ বর্ণনা করা হয়েছে; পম্পা মাহাত্ম্য অত্যন্ত পবিত্র ও পাClassি।